种种不思议（帝洛巴不思议之六）

瑜伽自在帝洛巴说　据藏文译出

题解

本篇是帝洛巴"不思议"八篇口诀的第六篇（东北目录 D2310），跋语说是帝洛巴在莲花城（གྲོང་ཁྱེར་པདྨ་ཅན）对一位吠陀师（རིག་བྱེད་མཁན）所说，名为"种种不思议"。全篇约九十句。因为听者是以学问为业的婆罗门，本篇在八篇中义理性最强：说佛与众生如幻平等；以梦中饮毒、梦中服药为喻，说明轮回虽如梦，因果与修道仍然真实；依证悟深浅判摄声闻、独觉、唯识、中观、密咒诸乘；又说以分析思辨，连大手印的一角都触及不到。最后以"金洲无石"作结。

帝洛巴名下有八篇以"不思议"（bsam gyis mi khyab pa）为名的短篇口诀，在德格版丹珠尔续部释 ཞི 函中连续排列（第 246a 至 253a 页前后，东北目录 D2305 至 D2312）。第一篇之前有梵藏总题"大手印不思议"（梵 Acintyamahāmudrā，藏 phyag rgya chen po bsam gyis mi khyab pa），东北目录据此把第一篇编为 D2305。八篇各有独立的开头、礼敬与跋语，跋语都说是瑜伽自在帝洛巴在某地对某一种人所说，都没有译者的记载。八篇依次是：对瑜伽士说"自性不思议"，对威力者说"事业不思议"，对歌者说"音乐不思议"，对外道说"法性不思议"，对屠夫说"杀之结合不思议"，对吠陀师说"种种不思议"，对幻师说"事物不思议"，对娼女说"不思议大乐"。

这一组口诀的特点是"随类说法"：帝洛巴就每一种人所熟悉的行业与生活，把它转为认识心性的大手印之道。歌者的音声、屠夫的屠宰、幻师的幻术、娼女的欲乐，都被用作象征，指向同一个不可思议的心性。所以篇中凡是说到杀、欲、酒肉等，都是象征语言，绝不可照字面理解或效仿；涉及圆满次第风脉明点与事业手印的部分，只能在具德上师座前，依具足的灌顶与口授领受。

关于编号：所据的 Esukhia 电子版只在第一篇前标有 {D2305}，第二至第八篇没有单独的编号标记。本译依篇次顺序，把八篇依次配为 D2305 至 D2312，这一配属与东北目录通行的次序一致，但未能逐篇核对目录原书，读者须知。

体例：藏文原文全部保留在代码框中，按意义分节，每节后附汉译；凡标"存疑"的按语，表示本译对原文意思没有把握。藏文依 Esukhia 德格丹珠尔电子版，异文取第二读。

篇题

རིག་བྱེད་མཁན་ལ་གདམས་པ་བཞུགས། །

对吠陀师的教言。

一、以珍宝灯除邪分别

དཔལ་ལྡན་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བ་ནས། །
རིན་ཆེན་སྒྲོན་གྱི་འོད་ཟེར་གྱིས། །
ལོག་རྟོག་མུན་པ་སེལ་མཛད་པས། །
བློ་ཡི་ལེགས་སྤྱད་བསམ་པར་རིགས། །
སྔོན་སྦྱངས་བསྐལ་པ་མང་པོ་ནས། །
རྒྱལ་བ་མཉེས་བྱེད་དགེ་བ་བསྐྲུན། །
དོན་དམ་པ་ཡི་རང་བཞིན་ནི། །
ཤེས་རབ་མཆོག་ལྡན་དེ་ལ་གསལ། །

从吉祥［佛］意的秘密之中，以珍宝明灯的光芒，除去邪分别的黑暗；所以，应当思维心智的善行。从往昔多劫以来修习，造作令诸佛欢喜的善业；胜义的自性，对具有最胜般若的人显现出来。

【按】本篇对一位吠陀师（རིག་བྱེད་མཁན，通达吠陀、以学问为业的婆罗门）说法，所以开篇说"邪分别"与"心智的善行"，从学问与思维入手。

二、佛与众生如幻平等

ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་འདྲའི་རྒྱལ་བ་དང། །
ལོག་རྟོག་སྒྱུ་འདྲའི་སེམས་ཅན་ཡང། །
སྒྱུ་མ་ཡིན་ཕྱིར་རང་བཞིན་མཉམ། །
དེ་ལྟར་ཡོངས་ཤེས་འགལ་བ་མེད། །
ཤེས་རབ་ཆོས་སྐུར་ཚུལ་གཅིག་ཅིང། །
ཐབས་རྣམས་གཟུགས་སྐུར་ཚུལ་གཅིག་པ། །
དབྱེར་མེད་དཔྱད་དུ་མེད་པས་ན། །
སེམས་ལས་སངས་རྒྱས་ངེས་པར་བྱ། །

如幻的智慧之佛，与如幻的邪分别之众生，因为都是幻，自性是平等的；这样完全了知，就没有矛盾。般若在法身中同一理，方便在色身中同一理；二者无别，不可分析，所以要从心中确定佛。

【按】"般若成法身，方便成色身"，是大乘通说：以智慧资粮成就法身，以福德资粮成就色身，二者本来无别。

三、怖畏自影，应生悲心

དེ་ལྟ་བས་ན་བསྒྲུབ་བྱའི་ལམ་མེད་ཅིང། །
འབད་པ་བྱས་པ་དོན་མེད་གྱི་ན་ཞིག། །
དཔེར་ན་དགྲ་མེད་སྐྱེས་བུ་ཞིག། །
རང་གི་གྲིབ་མས་འཇིགས་པ་ལྟར། །
བརྟབས་པའི་འཁྲུལ་བློ་ཅན་ལ་ནི། །
སྙིང་རྗེ་སྐྱེ་བར་ཅིས་མི་རིགས། །

因此，没有所要修成的道路，勤作是徒劳无义的。譬如一个没有敌人的人，却被自己的影子吓到；对这样惊慌、迷乱的人，怎么不应生起悲心呢？

【按】"被自己的影子吓到"，比喻众生被自心所现的种种显现所困扰，实际上并没有外在的敌人。

四、以如幻悲心行方便

སྙིང་རྗེ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡིས། །
ཐབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཅིར་ཡང་སྟོན། །
འཁོར་བ་སྤོང་བར་མི་བྱེད་ཅིང། །
ཐར་ལ་འདོད་པ་མི་བསྐྱེད་ཀྱང། །
རང་བཞིན་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་ཡིས། །
རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་དེ་ལྟར་བསྒོམས། །
ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་ཤེས་པ་ཡིས། །
རྣམ་དག་སེམས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་རོལ། །

以如幻的悲心，示现种种方便之行；不舍弃轮回，也不生起求解脱的欲望，而以自性的大般若，这样修持诸佛的密意。以了知诸法的自性，在清净的心界中游戏。

【按】"不舍轮回，不求解脱"，是大乘不住生死、不住涅槃的意思：以悲心不舍众生，以智慧不执涅槃。

五、离常离断，名亦不可得

ངོ་བོ་སྟོང་པས་རྟག་དང་བྲལ། །
རང་བཞིན་བདེ་བས་ཆད་པ་མེད། །
མ་བཅོས་གཟོད་ནས་རྣམ་པར་དག། །
དབྱེར་མེད་ཟུང་འཇུག་སྔགས་ཀྱི་ལམ། །
གཉིས་མེད་སྤྲོས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། །
མིང་ཙམ་དུ་ཡང་མི་དམིགས་སོ། །

体性是空，所以远离常；自性是乐，所以没有断；不加造作，本来清净。无别双运，是密咒之道；因为无二、离戏，所以连名言也不可得。

【按】"体性空所以离常，自性乐所以离断"，是密乘以乐空双运来说明离常断二边的方式：空性离常见，大乐（明性）离断见。

六、梦中饮毒，梦中服药

རྨི་ལམ་སྐྱེས་བུས་དུག་འཐུངས་ལྟར། །
སྲིད་ལས་ཉོན་མོངས་དེ་ལྟར་ཤེས། །
དུག་གི་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟད་པ། །
འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ཙམ་མོ། །
རྨི་ལམ་དུ་ཡང་ནད་བསལ་ལྟར། །
ལམ་གྱི་རིག་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །
དེ་ཉིད་འབྲས་བུ་མི་བསླུ་བས། །
མ་རིག་གཉིད་ལོག་རྣམས་ལ་ངེས། །
འཁོར་བ་རྨི་ལམ་ལྟར་ཤེས་པས། །
མི་འགྱུར་བདེ་ཐོབ་རློམ་སེམས་མེད། །

如同梦中的人饮下毒药，要这样了知三有的烦恼；毒药带来难忍的痛苦，轮回的痛苦也不过如此。如同在梦中也能除去疾病，道的明觉也是这样；因为它的果不虚妄，对于沉睡在无明中的人是确定的。了知轮回如梦，得到不变的安乐，而没有自矜之心。

【按】这是很精妙的譬喻：梦中饮毒，梦中也真的痛苦；梦中服药，梦中也真的病愈。轮回虽然如梦，对于还在无明睡梦中的人，痛苦是真实的，修道也是真实有效的。这正好说明：说"如梦"，不是否定因果与修道。

七、法身与色身

མཚན་མའི་ལོག་རྟོག་བྲལ་བ་ན། །
ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ། །
བསོད་ནམས་རྒྱལ་བའི་གཟུགས་སྐུ་ལ། །
ཏིང་འཛིན་དཔེ་བྱད་དག་གིས་སྤྲས། །
རྣམ་སྨིན་ལུས་ལ་ཚུལ་བཞིན་དུ། །
སྐུ་གསུང་འབྱོར་པ་འབྲས་བུའི་མཆོག། །

离开了相的邪分别时，就是大智慧法身；福德所成的诸佛色身，以等持的相好为庄严；在异熟身上，如理成就身与语的圆满，是最殊胜的果。

【按】存疑。"在异熟身上如理"，本译理解为：在今生这个由业所成的身体上，就能成就佛的身语功德，即密乘所说即身成佛之意。

八、如看空中图画

རྣལ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཏིང་འཛིན་གྱིས། །
སེམས་ཅན་ཐུབ་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་སྤྱོད། །
གནས་མེད་དམིགས་པའི་རྡུལ་དང་བྲལ། །
སེམས་ཅན་ཁམས་ལ་སྐྱེ་བ་མེད། །
དེ་ལྟར་ཤེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ལ། །
མི་བྱ་ཅི་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །
ལུས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་མེད། །
ནམ་མཁའི་རི་མོ་བཞིན་དུ་བལྟ། །

瑜伽士以般若与等持，［虽在］众生［之中，却］行于能仁的行境；无所住，离开所缘的微尘，在众生界中没有生。这样了知的瑜伽士，没有什么是不可作的；也没有身体的行为等，就像看虚空中的图画一样。

【按】存疑。第五十五句"སེམས་ཅན་ཐུབ་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་སྤྱོད"文义简略，本译补译为"虽在众生之中，却行于能仁的行境"。

【按】"没有什么是不可作的"，是对已经了知"众生界中没有生"的瑜伽士而说的，意思是他的一切行为都不出于实执，如同虚空中的图画；绝不是说可以随意造恶。这一点与第六节"梦中饮毒也真痛苦"合看，就很清楚。

九、心即菩提

ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་རྩ་བ་སྟེ། །
སེམས་དང་སེམས་སྣང་ཙམ་དུ་འདུས། །
སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་བྱང་ཆུབ་ལ། །
བྱང་ཆུབ་ཀྱང་ནི་སེམས་ཉིད་དོ། །

一切法的根本，都摄集为心与心的显现；心的自性就是菩提，菩提也就是心性。

十、诸乘的差别

དེ་ལྟར་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ། །
ཉན་ཐོས་གང་ཟག་མེད་པར་ཤེས། །
རང་རྒྱལ་ཟུང་དོན་མེད་པར་ཤེས། །
རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་གཟུང་འཛིན་མེད། །
དབུ་མས་དོན་དམ་བདེན་པ་ལ། །
སྔགས་ཀྱི་བདེན་པ་དབྱེར་མེད་རྟོགས། །
སྣང་བའི་བག་ཆགས་ཆེ་ཆུང་གིས། །
ཐེག་པའི་དབྱེ་བ་བསམ་མི་ཁྱབ། །

这样，对于心的自性：声闻了知人无我，独觉了知所取之义无有，瑜伽行者了知无能取所取，中观以胜义谛，证悟与密咒之谛无别。由于显现的习气有大有小，诸乘的差别就不可思议。

【按】这一节以对心性的证悟深浅，排列诸乘：声闻证人无我；独觉在此之上证所取空；瑜伽行（唯识）证能取所取二空；中观证胜义谛；密咒证胜义与世俗、空与显现无别。最后说，诸乘差别的根源，在于各人显现习气的大小，不是心性本身有差别。

【按】存疑。"ཟུང་དོན"，本译读作"所取之义"，与通常所说独觉证所取空相应。中观一句，也可以读作"中观于胜义谛中，证悟［它］与密咒之谛无别"。

十一、分析触不到大手印

རྒྱུ་ལ་མ་བརྟེན་འབྲས་བུ་ནི། །
མེད་ཅེས་ཐུབ་པས་མདོ་རུ་གསུངས། །
རྒྱུ་མེད་འབྲས་བུར་དག་པ་ནི། །
ཁྱོད་ཀྱི་ཡུལ་མིན་བདེན་པའི་བཀའ། །
ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་སྒྲུབ་བྱེད་ཅིང། །
མཚན་ཉིད་ཙམ་དུ་དམིགས་པ་ན། །
རིགས་པས་གནོད་པ་ལ་སོགས་པ། །
དངོས་པོར་ལྟ་རྣམས་ཕན་ཚུན་གསལ། །
དེ་ལྟར་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་ཡིས། །
ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་ཚུལ་ལ་ནི། །
ཕྱོགས་ཙམ་རེག་པ་མ་ཡིན་པས། །
རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་མཇལ་དང་མཚུངས། །

能仁在经中说："不依于因，就没有果。"无因而清净为果，不是你的境界——这是真实的教言。如果去成立诸法，只缘于它们的相，那么以正理互相妨害等等，执著实有的人就互相显明［各自的过失］。像这样以分析去观察，对于大手印之理，连一个角落都触及不到，所以［大手印］就像所见的大海一样。

【按】第七十四至七十七句，是对这位吠陀师的直接提醒：显乘说一切果都依于因；密乘说"无因而清净为果"，即果本来清净、不由因造，但这不是以分析思辨者的境界。

【按】存疑。第八十一句"执著实有的人互相显明"，本译理解为：各宗以正理互相驳斥，只是互相揭示对方的过失。末句"如同见大海"，意思大概是：分析者对大手印，就像站在岸边看大海，无法测其深广。

十二、金洲无石

ཕྱི་ནང་སྣང་སྲིད་ཆོས་རྣམས་ཀུན། །
རང་བཞིན་གཉིས་མེད་གདོད་ནས་དག། །
ལམ་གྱིས་བཅོས་ནས་བསྒྲུབ་ཏུ་མེད། །
རྩོལ་མེད་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའོ། །
གསེར་གྱི་གླིང་ན་རྡོ་མེད་ལྟར། །
ཕྱི་ནང་བསྡུས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ། །
སྐྱོན་ཞེས་མིང་ཡང་མ་གྲུབ་སྟེ། །
ཐམས་ཅད་རོལ་པའི་རྒྱན་དུ་འགྱུར། །

外与内、显现与存在的一切诸法，自性无二，本来清净；不需要以道去造作、修成，是无勤任运成就的。如同在金洲上没有石头，对外内所摄的一切诸法，连"过失"这个名称也不成立，一切都成为游戏的庄严。

【按】"金洲上没有石头"，是常用的譬喻：在纯金的洲上，找不到一块普通的石头；在证悟心性者的眼中，一切显现都是心性的庄严，没有可以称为"过失"的东西。

跋语

རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཏིལླི་པས། །
གྲོང་ཁྱེར་པདྨ་ཅན་གྱི་རིག་བྱེད་མཁན་ལ་གདམས་པ་སྣ་ཚོགས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཨི་ཐི། །

瑜伽自在帝洛巴在莲花城，为一位吠陀师所说的教言，名为《种种不思议》。如是。

通篇连读

因此，没有所要修成的道路，勤作是徒劳无义的。譬如一个没有敌人的人，却被自己的影子吓到；对这样惊慌、迷乱的人，怎么不应生起悲心呢？

体性是空，所以远离常；自性是乐，所以没有断；不加造作，本来清净。无别双运，是密咒之道；因为无二、离戏，所以连名言也不可得。

离开了相的邪分别时，就是大智慧法身；福德所成的诸佛色身，以等持的相好为庄严；在异熟身上，如理成就身与语的圆满，是最殊胜的果。

一切法的根本，都摄集为心与心的显现；心的自性就是菩提，菩提也就是心性。

种种不思议（帝洛巴不思议之六） ​

题解 ​

篇题 ​

一、以珍宝灯除邪分别 ​

二、佛与众生如幻平等 ​

三、怖畏自影，应生悲心 ​

四、以如幻悲心行方便 ​

五、离常离断，名亦不可得 ​

六、梦中饮毒，梦中服药 ​

七、法身与色身 ​

八、如看空中图画 ​

九、心即菩提 ​

十、诸乘的差别 ​

十一、分析触不到大手印 ​

十二、金洲无石 ​

跋语 ​

通篇连读 ​