法性不思议（帝洛巴不思议之四）

瑜伽自在帝洛巴说　据藏文译出

题解

本篇是帝洛巴"不思议"八篇口诀的第四篇（东北目录 D2308），跋语说是帝洛巴在国王僧扎（སེང་གྲགས）的狮子门前，对一位外道所说，名为"法性不思议"。全篇约九十句。听者是一位修苦行的外道，所以帝洛巴特别指出：苦行所得的神通仍在世间之内，见不到心性；声明、量学、圣典都从心性中显现；梵天、自在天也没有见到它；真正的"主宰"，就是自己心性的大智慧。正面开示的部分，说心性本来成佛，以口诀抉择，离修与不修的勤作，烦恼可为庄严，最后归于从无勤的上师口中认识俱生智慧。

帝洛巴名下有八篇以"不思议"（bsam gyis mi khyab pa）为名的短篇口诀，在德格版丹珠尔续部释 ཞི 函中连续排列（第 246a 至 253a 页前后，东北目录 D2305 至 D2312）。第一篇之前有梵藏总题"大手印不思议"（梵 Acintyamahāmudrā，藏 phyag rgya chen po bsam gyis mi khyab pa），东北目录据此把第一篇编为 D2305。八篇各有独立的开头、礼敬与跋语，跋语都说是瑜伽自在帝洛巴在某地对某一种人所说，都没有译者的记载。八篇依次是：对瑜伽士说"自性不思议"，对威力者说"事业不思议"，对歌者说"音乐不思议"，对外道说"法性不思议"，对屠夫说"杀之结合不思议"，对吠陀师说"种种不思议"，对幻师说"事物不思议"，对娼女说"不思议大乐"。

这一组口诀的特点是"随类说法"：帝洛巴就每一种人所熟悉的行业与生活，把它转为认识心性的大手印之道。歌者的音声、屠夫的屠宰、幻师的幻术、娼女的欲乐，都被用作象征，指向同一个不可思议的心性。所以篇中凡是说到杀、欲、酒肉等，都是象征语言，绝不可照字面理解或效仿；涉及圆满次第风脉明点与事业手印的部分，只能在具德上师座前，依具足的灌顶与口授领受。

关于编号：所据的 Esukhia 电子版只在第一篇前标有 {D2305}，第二至第八篇没有单独的编号标记。本译依篇次顺序，把八篇依次配为 D2305 至 D2312，这一配属与东北目录通行的次序一致，但未能逐篇核对目录原书，读者须知。

体例：藏文原文全部保留在代码框中，按意义分节，每节后附汉译；凡标"存疑"的按语，表示本译对原文意思没有把握。藏文依 Esukhia 德格丹珠尔电子版，异文取第二读。

篇题与呼告

མུ་སྟེགས་ལ་གདམས་པ་བཞུགས། །

对外道的教言。

一、无二之乐不可思议

ཨ་ཨི་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་ཀྱེ། །
གཉིས་སུ་མེད་པའི་བདེ་བ་ནི། །
རང་བྱུང་རྩོལ་བ་བྲལ་བ་སྟེ། །
བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་ངོ་མཚར་ཆེ། །
ཐབས་ཆེན་རྣམ་གཉིས་མ་བསྟན་པར། །
དེ་ཉིད་རྟོགས་པ་མེད་པ་སྟེ། །
སེམས་ཉིད་ནོར་བུ་རིན་ཆེན་ལ། །
འདོད་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྟོགས། །
ཤེས་རབ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡི། །
ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་བསམ་མི་ཁྱབ། །

啊伊！大瑜伽士啊！无二的安乐，是自生、远离勤作的，不可思议，极为稀有。如果没有开示两种大方便，就无法证悟真如；对于心性这如意宝珠，要以无所欲求的方式去证悟。般若任运成就的大智慧，不可思议。

【按】存疑。"两种大方便"（ཐབས་ཆེན་རྣམ་གཉིས），所指不明，可能指生起次第与圆满次第，也可能指方便与智慧，或上师的开示与弟子的修持。

二、世俗坛城现于胜义

གཉིས་མེད་ལམ་གྱི་འཇུག་པ་དང། །
ཟུང་འཇུག་ཆེན་པོ་རྒྱལ་བའི་ཐུགས། །
སྒྲིབ་མེད་ཉི་མ་གསལ་བ་ཡིས། །
དངོས་པོ་མ་ལུས་སྣང་བར་བྱེད། །
དོན་དམ་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་ལ། །
ཀུན་རྫོབ་རྒྱལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཤར། །
མཉམ་ཉིད་སེམས་ལ་གོམས་པ་ནི། །
སྐྱེས་བུ་སེང་གེ་ལྟ་བུར་བརྗིད། །
པདྨ་འདམ་གྱི་ཉེས་དང་བྲལ། །
མི་དབང་མ་ཡི་ལྟོ་ན་གནས། །
སེལ་མེད་ཤེས་པ་མ་བཅོས་པ། །
གསང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོ་ཡིན། །

无二之道的入口，以及大双运，就是诸佛之心。就像无遮障的太阳明亮，使一切事物都显现出来；在胜义的大智慧中，世俗的诸佛坛城显现。对平等性的心熟习的人，像人中狮子一样威严；如同莲花远离了淤泥的过失，［又如佛陀］住在人主之母的胎中［而不被染污］。无可除去、不加造作的了知，就是秘密的大坛城。

【按】存疑。"住在人主之母的胎中"，本译理解为佛陀降生的典故：佛住于摩耶夫人胎中而不被染污，与上句莲花出淤泥而不染相应，比喻证悟者处于轮回而不被染污。原文没有明说，也可能另有所指。

三、以烦恼为庄严

གཉེན་པོས་བཅོས་དང་དགག་པ་མེད། །
རང་ལུགས་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོར་གསལ། །
མཉམ་པའི་གདེང་དང་ལྡན་པ་ཡིས། །
དཔའ་བོ་མི་མཐུན་གཡུལ་ལས་རྒྱལ། །
དེ་ལྟར་བརྟུལ་ཞུགས་སྤྱོད་པ་ཡིས། །
རྣལ་འབྱོར་ཆེ་ལ་གནས་པར་བྱ། །
རྨ་བྱ་དུག་གིས་མཛེས་པ་ལྟར། །
དཔའ་བོ་ཉོན་མོངས་རྒྱན་དུ་འགྱུར། །
རྒྱལ་བ་གཤེགས་ཡུལ་ཕྲིན་ལས་བཞི། །
དེ་བཞིན་རྣལ་འབྱོར་པས་ཤེས་མཛོད། །

不以对治去造作，也不去遮止，自己的本来面目显为大智慧。具有平等的把握，勇士就在违品的战场上得胜。这样以禁行而行，安住于大瑜伽之中。就像孔雀因为吃了毒而更加美丽，勇士以烦恼为庄严。诸佛所往之处与四种事业，瑜伽士也应当同样了知。

【按】"孔雀食毒而羽色更美"，是佛典常用的譬喻：孔雀能把毒物化为美丽的羽毛，有方便的瑜伽士能把烦恼转为智慧。这是对已具证悟与方便的人而说，不是说可以放纵烦恼。"四种事业"，指息、增、怀、诛四种事业。"平等的把握"（མཉམ་པའི་གདེང），指对心性平等的确信。

四、心之宝藏，上师恩显

འཛིན་མེད་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོའི་མེས། །
རྟོག་པའི་བག་ཆགས་སྲེག་པར་བྱེད། །
སྒྲིབ་བྲལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་ལ་ནི། །
དྲི་མས་ནམ་ཡང་གོས་པ་མེད། །
རིན་ཐང་མེད་པའི་ནོར་བུ་དེ། །
བསོད་ནམས་ཕུན་ཚོགས་དག་ལ་མངའ། །
ལྡན་མིན་སེམས་ཀྱི་གཏེར་མཛོད་དེ། །
བླ་མའི་དྲིན་ཐོབ་རྣམས་ལ་གསལ། །

以无执的大智慧之火，焚烧分别的习气；离开遮障的菩提心，从来不被垢染所沾污。那无价的宝珠，只属于福德圆满的人；那无与伦比的心之宝藏，对于得到上师恩德的人才显现出来。

【按】存疑。"ལྡན་མིན་སེམས་ཀྱི་གཏེར་མཛོད"，"ལྡན་མིན"字面是"不具有""非相应"，本译依上下文译为"无与伦比"，意思不确定。

五、以口诀抉择心性

རིག་བྱེད་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི། །
མན་ངག་རིམ་པས་ཐག་བཅད་དེ། །
རང་བཞིན་དེ་ལྟར་ཡིད་ཆེས་པས། །
རྣམ་པར་མི་རྟོག་དོན་དམ་མོ། །
ཆོས་རྣམས་ནམ་མཁའ་མཚོན་པ་སྟེ། །
ངོ་བོ་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས། །
སྨིག་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཡང་ནམ་མཁའ་ལ། །
སྣ་ཚོགས་སྣང་བ་དེ་ལྟར་བྱོས། །
ཐེག་མཆོག་ཡངས་པ་ཟབ་མོའི་ལམ། །
དམིགས་མེད་སྤྲོས་པ་ཀུན་ལས་འདས། །
ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་མཉམ་པ་ཡི། །
དེ་ཉིད་དོན་ཆེན་བློ་ལ་འཆར། །

能知之心的相状，要以口诀次第去抉择；对它的自性这样生起确信，就是无分别的胜义。诸法以虚空来表示，它们的体性超越了心的境界；就像阳焰之流在虚空中，对种种显现都要这样看待。最胜广大之乘、甚深之道，无所缘，超越一切戏论；在法界中平等的真如大义，就会在心中显现。

六、本来成佛，不须另修

ཡོད་མེད་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས། །
རེ་དོགས་འཛིན་པ་མཐའ་ནས་སངས། །
ཆོས་རྣམས་དུ་མ་རོ་གཅིག་ཕྱིར། །
སྒོམ་དང་མི་སྒོམ་རྩོལ་བ་བྲལ། །
སེམས་ཉིད་ཡེ་ནས་སངས་རྒྱས་པས། །
ཆོས་ཉིད་གཞན་དུ་བསྒོམ་མི་དགོས། །
ཡིན་པར་ཤེས་པ་བློ་ཐག་ཆོད། །
སྤངས་ཐོབ་ཡོན་ཏན་དེ་ཙམ་མོ། །

超越有与无的心境，希望与恐惧的执取从边际上清除。因为众多诸法同一味，所以远离了修与不修的勤作；因为心性本来就已成佛，所以不需要另外去修法性。确定了知"就是这个"，断与证的功德，也就是这样而已。

【按】"不需要另外去修法性"，意思是：法性不是在心性之外另有一个所修的对象。这是就已经由上师指示、认识心性的人而说；对于还没有认识的人，前面第四、五节已说，须依上师之恩与口诀次第。

七、无迹鸟道，大等持密意

རྣམ་པར་རྟོག་དང་མི་རྟོག་ཀྱང། །
རང་བཞིན་ཤེས་པས་ཡོངས་མི་ཉམས། །
ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་པས། །
རྗེས་མེད་བྱ་ལམ་བཅོས་སུ་མེད། །
མི་མཐུན་གཉེན་པོ་དབྱེར་མེད་པ། །
དེ་ཤེས་འབད་པའི་བློ་དང་བྲལ། །
མཉམ་གཞག་ཆེན་པོའི་དགོངས་པ་སྟེ། །

无论分别或不分别，因为了知了自性，都完全不会损减。因为体性本来不生，就像无迹可寻的鸟道，无可造作。违品与对治没有分别，了知了这一点，就远离了勤作之心，这就是大等持的密意。

【按】"无迹鸟道"，是常用的譬喻：鸟飞过虚空不留痕迹；念头在心性中生起，也不留下实有的痕迹。

八、外道的神通见不到智慧

གང་ལ་དེ་ཡོད་རིག་པ་ཅན། །
གཅེར་བུ་རལ་པའི་གཙུག་ཕུད་ཅན། །
ལས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས། །
འཇིག་རྟེན་ས་ལ་མི་དོར་ཞིང། །
དེ་ཉིད་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་མེད། །

谁拥有这个，谁才是具足明觉的人。［你们这些］裸身、结着发髻的人，凭着业力推动的神通，也离不开世间之地，见不到那真实的智慧。

【按】这一节直接针对本篇的听者：一位外道苦行者。"裸身""结发髻"，是古印度某些外道苦行者的形象；他们修苦行得到的神通，帝洛巴称为"业力推动"的，即由业与禅定之力所生，仍在世间之内，不能见到心性的智慧。

九、真正的主宰

ཀུན་གཞི་རྣམ་དག་དཀར་པོ་ལ། །
སྣང་བ་སྣ་ཚོགས་རི་མོ་བཀྲ། །
ཇི་སྲིད་ནམ་མཁའི་མཐའ་ཡི་བར། །
ཤེས་རབ་སྤྲུལ་པ་བསམ་མི་ཁྱབ། །
སྤྲུལ་ཙམ་ཉིད་ན་མ་ངེས་ཏེ། །
མཉམ་ཉིད་རྒྱལ་པོའི་ངང་ལ་གནས། །
དབང་བསྒྱུར་ཡེ་ཤེས་ཆེན་པོ་སྟེ། །
དེ་ཉིད་གཞན་མིན་བདག་པོ་ཉིད། །

在清净洁白的阿赖耶上，种种显现如图画般鲜明；乃至虚空的边际，般若的化现都不可思议。在这些仅仅是化现的显现上，没有任何固定［的实体］；安住于平等之王的状态中。那是自在的大智慧，它不是别的，就是主宰本身。

【按】这里的"阿赖耶"，指一切显现的根基、心的本基，不是唯识宗所说杂染的第八识。"就是主宰本身"（བདག་པོ་ཉིད），是针对外道所说创造世界的主宰（如自在天）而说：真正的主宰，不是外在的神，而是自己心性的大智慧。

十、从无勤上师口中去看

སྒྲ་ཚད་ལུང་གི་མཚོན་ཆ་ཡང། །
སྐྱེ་མེད་རང་བྱུང་ངང་ནས་ཤར། །
ཚངས་པ་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་ཀྱང། །
ཡི་གེ་ཤེས་པར་མ་མཐོང་ངོ། །
ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ། །
རྩོལ་བས་རིང་དུ་སྤོང་གྱུར་པས། །
རྩོལ་མེད་བླ་མའི་ཞལ་ལས་ནི། །
ལེགས་ཉེས་རིང་ཐང་བྲལ་བ་ལྟོས། །

声明、量学、圣典这些［辩论的］武器，也是从无生、自生的状态中显现的。梵天、自在天等，也没有见到［它］是如何了知文字的。那俱生的智慧，会因勤作而远离，所以，要从无勤的上师口中，去看那远离善与恶、远与近的［本然］。

【按】存疑。第八十四、八十五句"梵天、自在天等也没有见到文字之知"，文义简略。本译理解为：外道以梵天为吠陀与文字的来源，帝洛巴说，连梵天、自在天也没有见到文字与一切言说背后的心性。

【按】存疑。"ལེགས་ཉེས་རིང་ཐང་བྲལ"，"རིང་ཐང"所指不明，本译读作"远与近"。全句的意思大概是：俱生智慧离开一切善恶、远近的分别，不是勤作所能得到的，只能依上师的口诀去认识。

跋语

རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་ཏིལླི་པས། །
རྒྱལ་པོ་སེང་གྲགས་སེང་གེའི་སྒོ་དྲུང་དུ་མུ་སྟེགས་པ་ལ་གདམས་པ་ཆོས་ཉིད་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཨི་ཐི། །

大瑜伽自在帝洛巴在国王僧扎的狮子门前，为一位外道所说的教言，名为《法性不思议》。如是。

通篇连读

啊伊！大瑜伽士啊！无二的安乐，是自生、远离勤作的，不可思议，极为稀有。如果没有开示两种大方便，就无法证悟真如；对于心性这如意宝珠，要以无所欲求的方式去证悟。般若任运成就的大智慧，不可思议。

无二之道的入口，以及大双运，就是诸佛之心。就像无遮障的太阳明亮，使一切事物都显现出来；在胜义的大智慧中，世俗的诸佛坛城显现。对平等性的心熟习的人，像人中狮子一样威严；如同莲花远离了淤泥的过失，［又如佛陀］住在人主之母的胎中［而不被染污］。无可除去、不加造作的了知，就是秘密的大坛城。

不以对治去造作，也不去遮止，自己的本来面目显为大智慧。具有平等的把握，勇士就在违品的战场上得胜。这样以禁行而行，安住于大瑜伽之中。就像孔雀因为吃了毒而更加美丽，勇士以烦恼为庄严。诸佛所往之处与四种事业，瑜伽士也应当同样了知。

以无执的大智慧之火，焚烧分别的习气；离开遮障的菩提心，从来不被垢染所沾污。那无价的宝珠，只属于福德圆满的人；那无与伦比的心之宝藏，对于得到上师恩德的人才显现出来。

能知之心的相状，要以口诀次第去抉择；对它的自性这样生起确信，就是无分别的胜义。诸法以虚空来表示，它们的体性超越了心的境界；就像阳焰之流在虚空中，对种种显现都要这样看待。最胜广大之乘、甚深之道，无所缘，超越一切戏论；在法界中平等的真如大义，就会在心中显现。

超越有与无的心境，希望与恐惧的执取从边际上清除。因为众多诸法同一味，所以远离了修与不修的勤作；因为心性本来就已成佛，所以不需要另外去修法性。确定了知"就是这个"，断与证的功德，也就是这样而已。

无论分别或不分别，因为了知了自性，都完全不会损减。因为体性本来不生，就像无迹可寻的鸟道，无可造作。违品与对治没有分别，了知了这一点，就远离了勤作之心，这就是大等持的密意。

谁拥有这个，谁才是具足明觉的人。［你们这些］裸身、结着发髻的人，凭着业力推动的神通，也离不开世间之地，见不到那真实的智慧。

在清净洁白的阿赖耶上，种种显现如图画般鲜明；乃至虚空的边际，般若的化现都不可思议。在这些仅仅是化现的显现上，没有任何固定［的实体］；安住于平等之王的状态中。那是自在的大智慧，它不是别的，就是主宰本身。

声明、量学、圣典这些［辩论的］武器，也是从无生、自生的状态中显现的。梵天、自在天等，也没有见到［它］是如何了知文字的。那俱生的智慧，会因勤作而远离，所以，要从无勤的上师口中，去看那远离善与恶、远与近的［本然］。