Appearance
蒋贡康楚大师论四生：受生过程与生起次第的净治
版本与范围
作者：第一世蒋贡康楚·罗卓泰耶。
来源：《知识宝藏》第八品第三部分，生起次第与圆满次第。现有施心慧汉译，收于《了义宝藏》玖《知识宝藏》，并附藏文原文。
本稿依据所附公版藏文原著另作逐句试译，不转载施心慧译文。选录三个有明确起讫的段落：第二章书页52—53页中讨论两种净治主张的释文；第五章书页144—147页中“四种生处”的受生总说，止于“由诸大种发展诸蕴”；第五章书页152—155页中四生与生起次第相应的根颂及释文，止于“我不知道这一解释的出处”。所选段内不删句；不包含随后专讲人类胎内发育的段落，也不包含第二章随后专述《时轮大疏》体系的段落。为阅读方便，先列受生，再列净治。
藏文修正PDF文本提取产生的重复下加字，删去原版叶码；不据汉译反造藏文。汉语为逐句试译，补足的语境和术语说明另列译注，尚未经传承学者复核。
一、四种受生方式及共同的身心形成过程
1
དེ་ནས་སྐྱེ་སྲིད་ལ་འཇུག་པའི་ཚེ་སྐྱེ་གནས་བཞི་ལས། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་ན་གནས་ལ་སྲེད་པ་སྐྱེས་ནས་ཅི་རིགས་པའི་ཆགས་སྡང་གིས་ཅུང་ཟད་བརྒྱལ་བ་ལྟ་བུའི་འཆི་ཆུང་རེ་ལས་ཀྲོང་སྟེ་སྐྱེ།
此后，当进入生有时，有四种受生处。其中，若是化生，便对将受生的处所生起渴爱，由相应的贪或嗔，经历一次如同短暂昏厥的小死亡，从中骤然出生。
2
དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་ན་དྲི་དང་རོ་ལ་སྲེད་པའི་ཆགས་སྡང་གིས་ཅུང་ཟད་བརྒྱལ་བ་ལས་སྐྱེ།
若从暖湿而生，便由于渴求气味与滋味所引起的贪嗔，经历短暂昏厥，从中出生。
3
མངལ་དང་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་ན་ཕ་མ་འདོད་པ་སྤྱོད་པ་མཐོང་ནས་ཆགས་སྡང་གི་ཅུང་ཟད་བརྒྱལ་བ་ལས་སྐྱེ་བ་འཛིན་པ་ཡིན་ལ།
若从胎中或卵中出生，见到父母行欲后，由贪嗔而短暂昏厥，从中取得新的受生。
4
དེའང་བར་དོའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་གཡོ་བའི་རླུང་རྣམས་ཐིམ་ནས་སྣང་མཆེད་ཐོབ་གསུམ་དང་འོད་གསལ་ཕྲ་མོ་རེ་འཆར་ཏེ།
在此过程中，中阴阶段自然具有的种种动风融摄以后，明、增、得三相以及微细光明依次显现。
5
འོད་གསལ་དེ་ལས་སླར་ཉེར་ཐོབ་ཤར་བ་ན་སྐྱེ་སྲིད་འཛིན་ལ། ཉེར་ཐོབ་ལས་མཆེད་པ་དང་མཆེད་པ་ལས་སྣང་བ་དང་སྣང་བ་ལས་ཀུན་རྟོག་རྣམས་སྐྱེ་ཞིང༌།
当从那一光明中再次显现近得相时，便取得生有；由近得相生起增相，由增相生起明相，再由明相生起种种分别念。
6
སྣང་བའི་གཞོན་པའི་རླུང་ལས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་རླུང་ཁམས་སྐྱེ་ལ། རླུང་ཁམས་ལས་དེ་འདྲ་བའི་མེ་ཁམས་དང༌། མེ་ཁམས་ལས་དེ་འདྲ་བའི་ཆུ་ཁམས་དང༌། ཆུ་ཁམས་ལས་དེ་འདྲ་བའི་ས་ཁམས་རྣམས་སྐྱེ་ཞིང༌། འབྱུང་བ་དེ་དག་ལས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་འཕེལ་བར་བཤད་དོ། །
由作为明相所乘之风，生起具有特殊能力、能够作为心识所依的风界；由风界生起与之相应的火界，由火界生起与之相应的水界，再由水界生起与之相应的地界。教中说，由这些大种，诸蕴等逐渐发展。
二、四生是否需要分别净治
1
དེ་ལ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཞེས་པ་སྤྱིར་སྐྱེ་ཤི་བར་དོ་དང༌། ཁྱད་པར་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་སྦྱོང་བ་ལ་འཆད་པ་ནི་མི་མཐུན་པ་མེད་ཅིང༌།
对于所谓生起次第，诸家没有异议：它总的净治出生、死亡与中阴，特别净治生有。
2
སྐྱེ་སྲིད་ལའང་མངལ་སྐྱེས། སྒོང་སྐྱེས། བརྫུས་སྐྱེས། དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་ཞེས་བྱ་བའི་རིགས་བཞི་ཡོད་པ་ལ། དེ་དག་སོ་སོའི་སྦྱོང་བྱེད་སོ་སོ་དགོས་པ་དང༌། གཅིག་སྦྱངས་པས་ལྷག་མ་དག་པར་འགྱུར་བའི་བཞེད་པ་གཉིས་སུ་མཆིས་ཤིང༌།
生有又有胎生、卵生、化生、暖湿生四类。对于它们，有两种主张：一种认为，各类分别需要各自的净治方法；另一种认为，净治其中一种，其余也会得到清净。
3
དེའང་བསྐྱེད་རིམ་ཐམས་ཅད་སྣོད་བཅུད་སྦྱོང་བ་གཉིས་སུ་འདུས་པར་འདོད་དགོས་པ་དང་དེའི་ཕྱིར་ཞིང་དང་སེམས་ཅན་སྦྱོང་བའི་རིམ་པ་འདི་གཉིས་ལ་བསླབ་ན་ཁྱབ་བྱེད་བཀག་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་གནས་བཞི་ཆར་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་ཏེ།
对此，应当承认：所有生起次第，都摄于净治器世间与有情世间这两方面。因此，若修学净治刹土与净治众生的这两种次第，就可以确定：以“遮止能遍”的方式，修一种方法便能清净全部四种受生处。
4
དེའང་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་འདི་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པ་ལ་ཞིང་དག་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་བསླབ་པ་ཇི་ལྟ་བར་མ་དག་པའི་སྣོད་བཅུད་སྦྱོང་བྱེད་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་དུ་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་ཁྱབ་བྱེད་བཀག་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་རྗེ་ཕྲིན་ལས་པས་བཞེད་དོ། །
因为此生起次第，就像波罗蜜多乘中修学清净刹土的加行一样，是净治不净器世间与有情世间的瑜伽，所以能够遮止那个通遍的因素。尊者钦列巴作如是主张。
三、观修的形成方式与四生如何相应
1
དེ་ཉིད་སྣ་ཚོགས་འཇུག་པས་སྐྱེ་བ་བཞིན། ། ཞུ་བ་གླུས་བསྐུལ་མཁའ་སྤྲོ་མངལ་ལས་སྐྱེས། ། ཟླ་ཉི་ཕྱག་མཚན་འདྲེས་པ་སྒོང་སྐྱེས་ཏེ། ། ཟླ་བ་ས་བོན་ཙམ་བསྐྱེད་དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། ། སྐད་ཅིག་ཀྲོང་བསྐྱེད་བརྫུས་ཏེ་སྐྱེས་དང་མཐུན། །
如同中有以种种方式趋入而受生， 消融、歌劝、空中化现，对应胎生； 月、日、手帜融合，对应卵生； 仅生起月轮与种子字，对应暖湿生； 刹那骤然生起，对应化生。
2
བར་སྲིད་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བའི་གནས་དང་བག་ཆགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་འཇུག་པས་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་གྲུབ་པ་བཞིན་དུ། བསྐྱེད་རིམ་ཐམས་ཅད་སྦྱོང་བྱེད་ཙམ་གྱི་ངོས་ནས་སྐྱེ་གནས་བཞི་ལ་ཉེ་རིང་མེད་ཀྱང་རྣམ་པ་འདྲ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་སོ་སོར་བཤད་པ་ལྟར་ན།
正如中有随种种受生处和习气而趋入，从而形成生有，所有生起次第，单从能够净治这一点来说，对于四种受生处并没有亲疏之别。不过，依照形态相似的关系，成就阿阇黎们分别作了解释。依他们的解释：
3
ཞུ་བ་གླུས་བསྐུལ་ལས་བཞེངས་ཤིང་མཁའ་ནང་ནས་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྲོ་བ་མངལ་སྐྱེས་དང་རྣམ་པ་མཐུན་པ།
消融以后，由歌声劝请而现起，以及从虚空之中化现坛城，这些在形态上与胎生相应。
4
ཟླ་ཉི་ས་བོན་ཕྱག་མཚན་བཅས་འདྲེས་པ་རྡོ་རྗེ་བཞི་བསྐྱེད་སྒོང་སྐྱེས་དང་རྣམ་པ་མཐུན་པ།
月轮、日轮、种子字与手帜相融合的四金刚生起，在形态上与卵生相应。
5
ཟླ་བ་ས་བོན་ཙམ་ལས་བསྐྱེད་པ་དང་རྡོ་རྗེའི་ཆོ་ག་གསུམ་བསྐྱེད་དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་དང་རྣམ་པ་མཐུན་པ།
仅从月轮与种子字而生起，以及金刚三仪轨生起，在形态上与暖湿生相应。
6
སྐད་ཅིག་དྲན་རྫོགས་ཀྱི་ཀྲོང་བསྐྱེད་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དང་རྣམ་པ་མཐུན་པའི་སྦྱོང་བྱེད་དུ་བཤད་དོ། །
刹那忆念即圆满的骤然生起，则被解释为在形态上与化生相应的净治方法。
7
གོང་མ་རྣམས་མངོན་རྟོགས་གཅིག་ཉིད་ལའང༌། མིག་སོགས་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ལྷ་རྫུས་སྐྱེས་དང༌། མངོན་བྱང་ལྔ་བསྐྱེད་དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་དང༌། མཁའ་སྤྲོ་བྱེད་པ་མངལ་སྐྱེས་དང༌། ཐིག་ལེ་གོང་བུ་ལས་བཞེངས་པ་སྒོང་སྐྱེས་དང་མཐུན་པར་བཞེད་ཅིང་དེའི་བཤད་ཁུངས་ནི་མ་འཚལ་ལོ། །
前代祖师们还主张：在同一个现观仪轨中，加持眼等的本尊之生起，与化生相应；五现证生起，与暖湿生相应；从虚空化现，与胎生相应；从团聚的明点现起，与卵生相应。不过，我不知道这一解释的出处。
译注
生有：此处指进入新的受生阶段；中有或中阴，指前一生结束至下一生受生之间的阶段。“小死亡”是原文用语，形容这一转换中如同短暂昏厥的状态。
藏文 drod gsher 同时包含“暖”与“湿”，故译暖湿生。化生原文 rdzus te skye，并不只指昆虫蜕变。
明、增、得：分别对应 snang ba、mched pa、nyer thob，是本书所述细微心风融摄与再现过程中的三个名称。原文先略称 thob，后称 nyer thob，故后者译近得相；不是另加第四种相。“风”在这里是心识所乘的风，不是外界空气。
诸大种相继生起，是本书密续语境中的受生说明。本段说“与之相应”，原文 de ’dra ba 直译为“那样的、与之相似的”。
“遮止能遍”（khyab byed bkag）：保留原文的概括性措辞。依紧邻上下文，所指是由全面净治器、情二世间，使净治不局限于某一种受生；不另增“必须先找到一个实体性的共同根本”等解释。
钦列巴：原文 rje phrin las pa；现有汉译注释识别为噶玛钦列巴。此识别属于版本注释，名字在原著中仅如此简写。
手帜：本尊的标志物，如金刚杵等。四金刚、金刚三仪轨、五现证，都是特定生起次第的名称。本选段并未逐一展开其完整修法，故不在正文擅加步骤。
根颂“空中化现”和释文“从虚空之中化现坛城”属于特定仪轨语境。现有汉译据上下文补释为女性主尊的空处以及坛城眷属；藏文该句本身未明说这些补语，故本译保留原句的简略。
最后一句 ma ’tshal lo 译“我不知道”，保留大师对该解释出处的认识限度；这不是说该解释必定错误。
本稿只选康楚大师《知识宝藏》原著。创古仁波切关于暖湿生也可从胎卵生另一侧面理解的讲解，另有来源，不混入大师原文。