不思议大乐（帝洛巴不思议之八）

瑜伽自在帝洛巴说　据藏文译出

题解

本篇是帝洛巴"不思议"八篇口诀的第八篇（东北目录 D2312），跋语说是帝洛巴在幻化城（སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་པའི་གྲོང་ཁྱེར）对一位娼女所说，名为"不思议之大乐"。全篇约九十句。帝洛巴从她最熟悉的"乐"入手，说三有的根本就是大乐，一切众生的自性本来具足俱生之乐；然后以圆满次第与事业手印的语言，开示四轮、三脉、风火、明点，以及修持中的种种征相，最后归于无生的法身与俱生智慧。

特别告诫：本篇第二至十节，几乎全部是无上瑜伽续圆满次第与事业手印的象征语言，第八节更是一连串没有解释的隐语。这类修法在藏传佛教各派中，都只对具足灌顶、严守三昧耶、在生起与圆满次第上已有深厚基础的修行人，在具德上师亲自指导下才开示。篇中自己也强调"智慧除去对乐的执著"：没有空性的证悟与离执，就只是凡俗的欲乐，只会增长轮回。读者绝不可照字面理解或效仿。

帝洛巴名下有八篇以"不思议"（bsam gyis mi khyab pa）为名的短篇口诀，在德格版丹珠尔续部释 ཞི 函中连续排列（第 246a 至 253a 页前后，东北目录 D2305 至 D2312）。第一篇之前有梵藏总题"大手印不思议"（梵 Acintyamahāmudrā，藏 phyag rgya chen po bsam gyis mi khyab pa），东北目录据此把第一篇编为 D2305。八篇各有独立的开头、礼敬与跋语，跋语都说是瑜伽自在帝洛巴在某地对某一种人所说，都没有译者的记载。八篇依次是：对瑜伽士说"自性不思议"，对威力者说"事业不思议"，对歌者说"音乐不思议"，对外道说"法性不思议"，对屠夫说"杀之结合不思议"，对吠陀师说"种种不思议"，对幻师说"事物不思议"，对娼女说"不思议大乐"。

这一组口诀的特点是"随类说法"：帝洛巴就每一种人所熟悉的行业与生活，把它转为认识心性的大手印之道。歌者的音声、屠夫的屠宰、幻师的幻术、娼女的欲乐，都被用作象征，指向同一个不可思议的心性。所以篇中凡是说到杀、欲、酒肉等，都是象征语言，绝不可照字面理解或效仿；涉及圆满次第风脉明点与事业手印的部分，只能在具德上师座前，依具足的灌顶与口授领受。

关于编号：所据的 Esukhia 电子版只在第一篇前标有 {D2305}，第二至第八篇没有单独的编号标记。本译依篇次顺序，把八篇依次配为 D2305 至 D2312，这一配属与东北目录通行的次序一致，但未能逐篇核对目录原书，读者须知。

体例：藏文原文全部保留在代码框中，按意义分节，每节后附汉译；凡标"存疑"的按语，表示本译对原文意思没有把握。藏文依 Esukhia 德格丹珠尔电子版，异文取第二读。

篇题

སྨད་འཚོང་ལ་གདམས་པ་བཞུགས། །

对娼女的教言。

一、三有之根是大乐

ཨ་ཧོ་སྲིད་རྩ་བདེ་བ་ཆེ། །
སེམས་ཅན་ཀུན་གྱི་རང་བཞིན་ནི། །
གཉིས་མེད་བདེ་བས་ཚིམ་གྱུར་པས། །
ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོར་གསལ། །
ཐབས་ཆེན་གསང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་དག། །
རོལ་པ་བདེ་བའི་ཉམས་དང་ལྡན། །
ཕྲིན་ལས་མཛད་པའི་དགོངས་པ་ལས། །
དུས་གསུམ་མཉམ་པའི་ཚུལ་དུ་བཞུགས། །

啊吙！三有的根本是大乐。一切众生的自性，因为被无二之乐所充满，所以明现为俱生的体性。大方便的秘密坛城，具足游戏与安乐的觉受；从作事业的密意中，以三时平等的方式安住。

【按】"三有的根本是大乐"，是说一切众生所追求的欲乐，其根源是心性本具的大乐；凡夫把它误认为外在的欲乐而执取，所以流转三有。帝洛巴对一位以欲乐为业的娼女说法，就从她最熟悉的"乐"入手，指向心性本具的俱生大乐。

二、方便智慧，四轮三脉

ཐབས་ཀྱིས་བསྐུལ་བས་ཤེས་རབ་ཆགས། །
དེ་བཞིན་ཤེས་རབ་བདེ་ཞེན་སེལ། །
གཉིས་མེད་རོལ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས། །
རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །
རྡོ་རྗེ་དབང་གིས་སྟོབས་ལྡན་པས། །
འཁོར་ལོ་བཞི་དང་སྲོག་ཤིང་གསུམ། །
མེ་རླུང་ཐབས་ལྡན་སྦྱོར་ཤེས་པས། །
ཡེ་ཤེས་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་མཐོང། །

以方便来激发，智慧就生起贪爱；同样，智慧也除去对乐的执著；以无二游戏的智慧，就成为持金刚。以金刚灌顶而具足力量，了知如何结合四轮、三条命木，以及火与风的方便，就能见到如虚空般的智慧。

【按】以下第二至八节，全部是无上瑜伽续圆满次第与事业手印的象征语言。"方便"与"智慧"在这里一方面指男女双方，一方面象征大悲与空性；"智慧除去对乐的执著"，是这一修法的关键：乐受若被执著，就只是凡俗的欲乐。

【按】"四轮"指脐、心、喉、顶四个脉轮；"三条命木"一般指中脉与左右二脉；"火与风"指拙火与风息。这些修法只能在具德上师座前，依具足的灌顶与口授，由已有生起次第基础的修行人修持，绝不可依文字自行揣测或效仿。

三、大乐明点之力

གང་དེ་ཐབས་ལས་བྱུང་བ་ནི། །
གནས་བཅུད་ཐིག་ལེ་མི་དམིགས་པས། །
བདེ་ཆེན་ཐིག་ལེའི་སྟོབས་ལས་བྱུང། །
སྤྱི་དང་རང་གི་མཚན་ཉིད་གསལ། །
ཕུང་སོགས་འཇིག་རྟེན་བརྟགས་པ་ཀུན། །
རང་སྣང་སྒྱུ་མར་སྣང་ཙམ་ལས། །
ཕྱི་ནང་བདེན་གཉིས་མཉམ་སྦྱོར་བས། །
མ་འདྲེས་གཅིག་དང་དུ་མ་བྲལ། །

那由方便所生的［智慧］，因为不缘于脉处、精华与明点，所以从大乐明点的力量中生起；共相与自相都明显。五蕴等世间所假立的一切，只是自己显现、如幻的显现而已；以外与内、二谛平等结合，无杂，远离一与多。

【按】存疑。"不缘于脉处、精华与明点"（གནས་བཅུད་ཐིག་ལེ་མི་དམིགས），本译理解为：虽然依脉、风、明点而修，却不执著它们为实有，这样才能生起离执的大乐智慧。

四、种种征相，无生自性

བདེ་ཆེན་ཐིག་ལེ་རང་བྱུང་ལས། །
མན་ངག་ལྡན་པས་རྒྱས་བཏབ་པས། །
མ་རིག་གཉིས་འཛིན་ལ་སོགས་དང། །
དམན་པའི་ཐེག་པ་རིང་དུ་སྤངས། །
འཛག་དང་འཕར་དང་འབར་བ་དང། །
འདར་དང་རྒྱུག་དང་སྒྲ་སོགས་དང། །
རང་གསལ་མངོན་ཤེས་འཆི་མེད་སོགས། །
སྐྱེ་མེད་ནམ་མཁའི་རང་བཞིན་གསལ། །

从自生的大乐明点中，由具有口诀的人以印相封印，就远离了无明、二取等等，以及下劣之乘。滴漏、跳动、燃烧、颤抖、奔流、声音等等，以及自明的神通、无死等等，［都显示出］无生虚空的自性明朗。

【按】"滴漏、跳动、燃烧、颤抖、奔流、声音"，是圆满次第修持中风、脉、明点所生的种种身心征相；"神通、无死"指修持的世间功德。帝洛巴把这些都归于"无生虚空的自性"，意思是不可执著征相本身。

五、超越数量的智慧

རྩ་དང་རྣམ་ཤེས་རྒྱུ་བ་ལས། །
མི་དམིགས་བརྗོད་མེད་གང་གོམས་པ། །
གྲངས་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང། །
མི་ཟད་རྒྱན་གྱི་འཁོར་ལོར་མཐོང། །
རང་བྱུང་བདེ་བ་ཐོབ་མཐའ་མེད། །
ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བདེ་མཐོང་ཞིང། །
ཐིག་ལེ་རང་ཤར་སྤྲུལ་པ་ཡིས། །
མཛད་པའི་རྣམ་འཕྲུལ་བསམ་མི་ཁྱབ། །

从脉与识的流动中，熟习那无所缘、不可言说［之义］的人，那超越数量的智慧，也被见为无尽的庄严之轮。自生之乐，所得无有边际；以体性见到安乐；以明点自现的化现，所作的神变不可思议。

六、以毒除毒，莲出淤泥

བདེ་ཆེན་ཐེག་པར་གྲོལ་བ་ཡིས། །
བསྟན་པའི་རིམ་པ་མཐའ་ཡས་ཀྱང། །
སེམས་ཅན་བསམ་པ་ཇི་བཞིན་དུ། །
ཐིག་ལེ་ཆེན་པོའི་ངང་ལས་འབྱུང། །
དུག་གིས་དུག་ནད་བསལ་བ་ལྟར། །
འགྲོ་བ་ཆགས་པས་འདུལ་བ་སྟེ། །
སྐྱེས་བུ་ཐབས་ཀྱིས་བདེར་འཇུག་པ། །
པདྨ་ལ་ནི་འདམ་བཞིན་ནོ། །

以在大乐之乘中解脱，所开示的次第虽然无边，却都随众生的意乐，从大明点的状态中出生。就像以毒来除去毒病，以贪爱来调伏众生；士夫以方便入于安乐，就像莲花出于淤泥。

【按】"以毒除毒"与"莲出淤泥"，是密乘方便道的两个常用譬喻：贪爱是轮回的根本，具大方便者却能以贪爱为道，转为大乐智慧，就像莲花生于淤泥而不被染。这是就具足灌顶、证悟空性与严守三昧耶的修行人而说的；对凡夫，贪爱只会增长轮回。

七、诸轮融入，习气清净

བསྐྱེད་པ་ཐབས་ཀྱི་འོད་ཟེར་གྱིས། །
ཨ་ལ་ཅུང་ཟད་བདེ་བས་རེག། །
རང་བྱུང་གསང་བའི་ལམ་དུ་དྲིལ། །
རང་རང་འཁོར་ལོ་ཐིམ་པར་བྱེད། །
མ་ལུས་བདེ་བར་ཤར་བ་ལས། །
འཁོར་བའི་བག་ཆགས་མ་ལུས་སངས། །
ཐ་དད་ལ་སོགས་ཆོས་མེད་དེ། །
སྐྱེ་མེད་བདེ་བའི་སྙིང་པོར་གསལ། །

以生起方便的光芒，"阿"［字］被安乐稍稍触及，卷入自生的秘密之道，使各自的脉轮融入；从一切都显为安乐之中，轮回的习气全部清净。没有差别等等之法，明现为无生之乐的心要。

【按】"阿"字，在圆满次第中常指脐轮的短阿，即拙火之所依。"使各自的脉轮融入"，指风与明点次第融入中脉、诸轮的过程。全部是象征语言，须依上师口授。

八、象征之语

འཆོལ་པ་སྤྲིན་གྱི་དུམ་བུ་དང། །
ཉི་ཟླ་སྒྲ་གཅན་མཁའ་ལ་འདུ། །
དྲག་པོ་ཕོ་བྲང་སྒོ་ལ་སྲུངས། །
མགོ་མེད་རང་གི་གནས་ན་འགྱིང། །
སྟོབས་ཀྱིས་གནས་སའི་གའུ་སྦྱོར། །
ཟླ་བ་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་བསྟིམ། །
ཉི་མས་བཀོད་པའི་ཆུ་གཡོ་ཞིང། །
སེང་གེ་འདུར་བས་ལམ་འཕྲང་བསལ། །
འཕེན་དང་སྡུད་པར་བྱེད་པ་དང། །
གྱེན་དུ་འགྲོ་དང་ཐུར་ལ་བསྐུལ། །
འཁོར་ལོ་བཞི་ལ་རྒྱས་འདེབས་པས། །
བདེ་བ་ཆེན་པོ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། །

散乱的云片，以及日、月与罗睺，在虚空中聚合；忿怒者守护宫殿之门，无头者在自己的处所昂然。以力量结合住处的护身盒，把月亮融入虚空之界；太阳所安置的水在摇动，狮子以压制清除险隘之道。投掷与收摄，向上行与向下推，对四轮以印相封印，大乐就任运成就。

【按】这一节全部是隐语，原文没有解释，本译只照字面译出，不作强解。传统上，"日、月"常指左右二脉或红白明点，"罗睺"常指中脉，"无头者""忿怒者"可能指拙火等。这些隐语的真实所指，只能依上师的口授了知；读者不可依字面或本按语的推测去理解或修持。

九、秘密之道如花得水

འཁོར་དང་མྱ་ངན་འདས་པ་རྣམས། །
གདོད་ནས་གྲུབ་པར་གཉིས་སུ་མེད། །
མ་ལུས་བདེ་བའི་གཟུགས་སུ་ཤར། །
གསང་ཆེན་མི་ལྡོག་རིགས་སུ་ངེས། །
འགྲོ་ལ་གསང་ལམ་འདི་བསྟན་པ། །
མེ་ཏོག་ལ་ནི་ཆུ་བཞིན་དུ། །
ཤེས་རབ་གསུམ་ལ་གོམས་པ་ཡིས། །
གསང་བ་གསུམ་ལ་སྤྱད་པར་བྱ། །

轮回与涅槃本来成就，是无二的；一切都显现为安乐的形相；决定属于大秘密不退转的种姓。对众生开示这秘密之道，就像给花朵浇水一样。以熟习三种智慧，应当行于三种秘密。

【按】存疑。"三种智慧"可能指闻、思、修三慧，也可能另有所指；"三种秘密"指身、语、意三密。

十、一切明现为俱生

ཐབས་ཆེན་ལྡན་ལ་མངོན་སུམ་སྟེ། །
གཉིས་མེད་ཐིག་ལེ་འཕྲོ་འདུ་མེད། །
མཉམ་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་གི་དབྱིངས། །
ཐབས་ཤེས་གཉིས་མེད་རྡོ་རྗེའི་ལུས། །
ཕྱག་རྒྱའི་སྦྱོར་བ་འདི་ཡིས་ནི། །
དཔག་མེད་ལོག་པར་འཁྱམས་པ་རྣམས། །
ཐབས་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་པ་ལ་བཀོད། །
འཆི་བ་མེད་པའི་ཆོས་སྐུར་ཐིམ། །
བདེ་བ་ཆེན་པོས་ཁྱབ་པའི་རོ། །
ལུས་གནས་ལུས་ལས་མ་སྐྱེས་པས། །
སངས་རྒྱས་ཀུན་དང་དབྱེར་མེད་པའི། །
ཐམས་ཅད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པར་གསལ། །

对于具足大方便的人，［它］是现前的：无二的明点，没有放射与收摄；是大平等最胜之界，方便与智慧无二的金刚身。以这手印的结合，把无量邪行流浪的众生，以方便安置于无生之中，融入无死的法身。遍满大乐之味，安住于身者不从身生，与一切佛无别，一切都明现为俱生。

【按】"手印的结合"，在这里可以理解为事业手印，也可以理解为大手印；结合上下文，帝洛巴的意思是：以方便道为入口，最终归于"无生""法身""俱生"，即大手印。全篇以"俱生"作结，与开头"明现为俱生的体性"首尾相应。

【按】存疑。"ལུས་གནས་ལུས་ལས་མ་སྐྱེས་པས"，本译直译为"安住于身者不从身生"，意思大概是：依身而修的大乐智慧，本身不由身体所生，所以是不生的。

跋语

རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཏིལླི་པས་སྒྱུ་མ་སྤྲུལ་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྨད་འཚོང་མ་ལ་གདམས་པ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་བདེ་བ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཨི་ཐི། །

瑜伽自在帝洛巴在幻化城，为一位娼女所说的教言，名为《不思议之大乐》。如是。

通篇连读

啊吙！三有的根本是大乐。一切众生的自性，因为被无二之乐所充满，所以明现为俱生的体性。大方便的秘密坛城，具足游戏与安乐的觉受；从作事业的密意中，以三时平等的方式安住。

以方便来激发，智慧就生起贪爱；同样，智慧也除去对乐的执著；以无二游戏的智慧，就成为持金刚。以金刚灌顶而具足力量，了知如何结合四轮、三条命木，以及火与风的方便，就能见到如虚空般的智慧。

那由方便所生的［智慧］，因为不缘于脉处、精华与明点，所以从大乐明点的力量中生起；共相与自相都明显。五蕴等世间所假立的一切，只是自己显现、如幻的显现而已；以外与内、二谛平等结合，无杂，远离一与多。

从自生的大乐明点中，由具有口诀的人以印相封印，就远离了无明、二取等等，以及下劣之乘。滴漏、跳动、燃烧、颤抖、奔流、声音等等，以及自明的神通、无死等等，［都显示出］无生虚空的自性明朗。

从脉与识的流动中，熟习那无所缘、不可言说［之义］的人，那超越数量的智慧，也被见为无尽的庄严之轮。自生之乐，所得无有边际；以体性见到安乐；以明点自现的化现，所作的神变不可思议。

以在大乐之乘中解脱，所开示的次第虽然无边，却都随众生的意乐，从大明点的状态中出生。就像以毒来除去毒病，以贪爱来调伏众生；士夫以方便入于安乐，就像莲花出于淤泥。

以生起方便的光芒，"阿"［字］被安乐稍稍触及，卷入自生的秘密之道，使各自的脉轮融入；从一切都显为安乐之中，轮回的习气全部清净。没有差别等等之法，明现为无生之乐的心要。

散乱的云片，以及日、月与罗睺，在虚空中聚合；忿怒者守护宫殿之门，无头者在自己的处所昂然。以力量结合住处的护身盒，把月亮融入虚空之界；太阳所安置的水在摇动，狮子以压制清除险隘之道。投掷与收摄，向上行与向下推，对四轮以印相封印，大乐就任运成就。

轮回与涅槃本来成就，是无二的；一切都显现为安乐的形相；决定属于大秘密不退转的种姓。对众生开示这秘密之道，就像给花朵浇水一样。以熟习三种智慧，应当行于三种秘密。

对于具足大方便的人，［它］是现前的：无二的明点，没有放射与收摄；是大平等最胜之界，方便与智慧无二的金刚身。以这手印的结合，把无量邪行流浪的众生，以方便安置于无生之中，融入无死的法身。遍满大乐之味，安住于身者不从身生，与一切佛无别，一切都明现为俱生。