一切法无住真如颂释

吉祥阿瓦都底足造　据藏文译出

题解

《显示一切法极无住之真如半颂释》（藏 chos thams cad rab tu mi gnas par ston pa'i de kho na nyid tshigs su bcad pa phyed kyi 'grel pa）收于德格版丹珠尔续部释 ཞི 函第 214b 至 226b 页（东北目录 D2296）。卷首题名作"颂释"（ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ），跋文作"半颂之释"（ཕྱེད），从正文看，所解释的正是开头两句半颂，"བྱེད"应是"ཕྱེད"之误。本译标题沿用"颂释"之名。

作者与传承：跋文说是"吉祥阿瓦都底足所作"。阿瓦都底巴（Avadhūtipa）一般认为是梅纪巴（Maitrīpa）的别名。第三十三节作者自述，这部论是"在南方的森林中，从吉祥夏瓦日金刚座前得到的"，与相传梅纪巴往南方师从夏瓦日巴之说相合；但本篇没有直接说明作者即梅纪巴，仍存疑。本篇没有译者跋语。

所释的半颂：全篇只解释两句："因生之智，如大象；摧伏它的狮子，是我的论。"作者以"大象与狮子"的比喻层层展开，显示从不了义到了义的次第：

在显教方面，瑜伽行派主张由他因而生的无二之识实有，能摧伏外境实有论者，所以如大象；但它仍执内识为实有，所以被说"一切法极无住"的中观这头狮子所摧伏。

在密咒方面，主张俱生喜在第四的"强行派"与虽主张第三却执体验为实的"不善灌顶者"，如未调伏之象；"善巧灌顶者"虽能摧伏前二者，但只依业手印，也仍是可被摧伏的大象。真正的狮子，是以大手印、第四灌顶为了义，把灌顶中的坛城、瓶水、秘密灌顶、智慧母、莲花、金刚、俱生喜等一切，都解释为"如金刚的菩提心"本身。

全篇纲领：开头第二节与结尾第三十六节，都以"自性、修法、获得"三者为纲：一切法的自性是无生与平等；修法是无颠倒地证悟并熟习；获得是成为把握而不再退转。

本篇的立场：作者明确说，他所依止的上师们不认为依业手印是真实之道；只把业手印看作道，是外道与魔的道理；持三律仪的初业梵行者，未得稳固之前不应趣入；比丘持金刚最为殊胜，出家律仪连一支也不可损坏。同时他也说，对已证悟的殊胜之人，烦恼可以成为菩提之支，并警告不可毁谤密续中的双运之法。第二十八节所引的长篇续文，预言末世自称"行瑜伽者"的种种堕落之相，是作者所警诫的反面。

与汉地经典的关系：本篇有两处引文与汉译经典高度吻合，值得注意。第十四、十五节所引魔业经文，与《楞严经》卷九"五十阴魔"中"口中好言眼耳鼻舌皆为净土，男女二根即是菩提涅槃真处""近则九生，多逾百世""失正遍知，堕无间狱"等文句非常接近；藏文大藏经中收有从汉文转译的《楞严经》部分品段，这里很可能引自该经。第十八节所引"续"文，与《大日经·入真言门住心品》"得一切智智已，为无量众生广演分布……而此一切智智道一味，所谓如来解脱味"一段几乎逐句相合。按语中都附有汉译原文以资对照。

与已译各篇的关系：第八节所批评的"强行派"与"不善灌顶者"，与已译的《四印口诀》（D2295）中的"猛厉派"与"劣派"完全对应；关于俱生喜居第三的立场，也与已译的《灌顶教示》（D2252）、《灌顶教示难释》（D2253）一致，可以互相参看。本篇与已译各篇没有重复。

关于密乘内容的告诫：本篇多处讨论业手印、灌顶、明点、风息等无上瑜伽续的隐秘内容，所引续文中的"妓女""精液""颅器"等，都是密语，作者自己也以了义解释为空性与菩提心，不可照字面理解。凡涉及修法之处，只能在具德上师座前，依具足的灌顶与口授领受，绝不可依文字自行理解或模仿。原文第 523–524 句，依本译体例略去不译，另附的藏文底本相应两句也以［略］标出。

体例说明：各节标题后括号中的句号，对应另附的《一切法无住真如颂释_藏文底本.txt》中的编号。藏文原文放在代码框中，其后按完整的意义单元译出。按语中凡标"存疑"的，表示本译对原文意思没有把握，读者宜依上师与其他译本审定。

一、题名与礼敬（第 1–4 句）

༄། །
ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་མི་གནས་པར་སྟོན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་བཞུགས།
༄༅༅། །
སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །

《显示一切法极无住之真如颂释》在此。

敬礼佛陀！

【按】题名藏文作 ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ，跋文作 ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ（"半颂之释"）。从正文看，所解释的正是第 5–6 句这两句（即半颂），所以"བྱེད"应是"ཕྱེད"（半）之误。本译标题沿用"颂释"，正文中依跋文理解为"半颂之释"。

二、所释的半颂与全篇总义（第 5–13 句）

རྒྱུ་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་གླང་པོ་ཆེ། །
འཇོམས་བྱེད་སེང་གེ་བདག་གི་གཞུང་། །
ཞེས་གསུངས་པ་ནི།

所说的"因生之智，如大象；摧伏它的狮子，是我的论"，

རིམ་པ་དང་ལོ་ཟླ་བ་སྟེ། །
དྲང་བ་དང་ངེས་པའི་དོན་ཏོ། །

是［显示］次第与……（？），即不了义与了义。

དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན།
ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་།
དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་དང་།
དེ་ཡང་དག་པར་ཐོབ་པའོ། །

那是什么呢？就是：诸法的自性，成就它的方便，以及真正获得它。

【按】第 8 句"རིམ་པ་དང་ལོ་ཟླ་བ་སྟེ"，"ལོ་ཟླ་བ"字面是"年月"，与上下文不合，可能是讹文，意思不明，存疑。大意似是：这半颂依次第显示从不了义到了义的层层见地。"自性、方便、获得"三者，是全篇的纲领，篇末第 954–959 句再次总结。

三、瑜伽行派之见如大象（第 14–35 句）

དེ་ལ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་གཞུང་གིས།
རྒྱུ་གཞན་ལས་སྐྱེ་བའི་དོན་དམ་པའི་ཆོས།
ལུང་རིགས་པས་གྲུབ་པ་སྣང་བའམ།
སྣང་བ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་དང་།
རྟེན་དུ་གྱུར་པ།
གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས།
བརྟགས་པས་སྟོང་པ།
རྒྱུན་ཆགས་པ།
མཐའ་བཞི་ལས་གྲོལ་བས་དབུ་མའི་ལམ།
འདི་ཙམ་ཞིག་ཡང་དག་པར་ཡོད་དེ།
སྒྲུབ་ཐབས་དང་འབྲས་བུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །

瑜伽行派的论典说：从他因所生的胜义之法——由教与理所成立的、有显现或无显现的自性，是一切法的基础与所依，是无二之智，是［以能取所取］观察而空的，相续不断，因离开四边而是中道——只有这个是真实存在的；修法与果也是如此。

དེ་ནི་གླང་པོ་ཆེ་དང་འདྲའོ། །
ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་ཡོད་པར་སྨྲ་བའི།
མུ་སྟེགས་དང་ཉན་ཐོས་དང་།
མདོ་སྡེའི་གཞུང་རྣམས་ཕལ་ཆེར་ལུང་རིགས་ཀྱི་ཆེ་བས་འཇོམས་པར་ནུས་པ་དང་།
རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ལུས་སུ་གྱུར་པས།
ཡེ་མི་བཞེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྟོད་པའོ། །

这就像大象。为什么呢？主张外境实有的外道、声闻与经部的论典，大多能被它以教理之大力摧伏；而且识是佛法的身体，［中观者］也并非完全不承认，所以加以赞叹。

འོན་ཀྱང་ཤེས་བྱ་ནང་གི་དངོས་པོ་ལྟ་བས་ན་དེ་ཉིད་ཀྱང་།
གཞོམ་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་གླང་པོ་ཆེ་དང་འདྲའོ། །

然而，因为它把所知视为内在的实有之物，所以它本身也是可以被摧伏的，因此像大象。

གང་གིས་འཇོམས་པར་བྱེད་ཅེ་ན།
རབ་ཏུ་མི་གནས་པར་སྨྲ་བའི་དབུ་མ་སེང་གེ་ལྟ་བུའི་ལུང་རིགས་ཀྱི་མཆེ་བ་ཆེས་མི་བཟད་པས་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

以什么来摧伏它呢？因为以说"极无住"的中观——如狮子般的、极为猛利的教理之牙，来摧伏它。

【按】"因生之智"（རྒྱུ་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས），指瑜伽行派所主张的、从他因而生（依他起）的无二之识。"极无住"（རབ་ཏུ་མི་གནས་པ，梵 sarvadharmāpratiṣṭhāna），是梅纪巴一系所说的最高中观，已译的《四印口诀》（D2295）、《真如宝鬘》等篇中也有说明。本篇的比喻是：瑜伽行派能摧伏外境实有论者，所以如大象；但它仍执内识为实有，所以又被极无住中观这头狮子所摧伏。

四、教证：五种观法之门（第 36–68 句）

ལུང་གང་ཞེ་ན་འདིར་མདོ་ལས་འཇམ་དཔལ་ཁྱོད་འདི་སྐད་དུ།
ཆོས་ལ་བརྟག་པའི་ཐབས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཀུན་ཡང་དག་པ་ལགས་སམ།
འོན་ཏེ་ཁ་ཅིག་ནི་ཡང་དག་པ་ལགས་ལ།
ཁ་ཅིག་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ལགས་སམ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི།

教证是什么呢？这里经中［说］："文殊，你这样说：'这五种观察法的方便，全都是真实的吗？还是有的真实，有的不真实？'"

ཆོས་ལ་བརྟག་པའི་ཐབས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་།
ཡང་དག་པ་ཡིན་པར་བཟུང་སྟེ།
ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་བཞིན་དུ་ཡོད་པའི་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །
སྙམ་པའང་ཡིན་ཏེ།
དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
འབྱུང་བ་བཞི་ནང་དེས་བྱས་པ་རྣམས་ནི།
ཐ་སྙད་དུ་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

［答：］要把这五种观察法的方便全都执为真实。［其一，］有人想："［佛］显示一切法如其显现而存在之法。"为什么呢？因为四大及其所造［色］，在名言中如幻而存在。

ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སེམས་ཙམ་ལས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་མེད་པའི་ཆོས་སྟོན་ཏོ་སྙམ་པའང་ཡིན་ཏེ།
དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
ཆོས་སྣ་ཚོགས་སུ་འདོགས་པ་རྣམས་རྟག་པ་ཐེར་ཟུག་ཏུ་བརྟག་པའི་བག་ཆགས་སེམས་ལ་གཞག་པའི་མཐུས།
དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བདག་དང་ཆོས་རྣམས་སུ་སྣང་བ་ཐ་དད་དུ་སྣང་ཡང་།
དོན་དམ་དུ་རང་བཞིན་མེད་དེ།
སེམས་ཙམ་ལས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

［其二，］有人想："［佛］显示一切法除了唯心之外别无他物之法。"为什么呢？由于把种种法施设为恒常坚固的习气安置于心中的力量，在一切时中虽然显现为我与诸法的差别，但在胜义中没有自性，因为只是心而已。

ཁ་ཅིག་གིས་ནི་སེམས་ཉིད་ཀྱང་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་པར་བདག་ཅག་ལ་ཆོས་སྟོན་ཏོ་སྙམ་པའང་ཡིན་ཏེ།
དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
འདི་ལ་དབྱིབས་སམ།
ཁ་དོག་གམ།
དུས་གསུམ་མམ།
མཐའ་དབུས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །

［其三，］有人想："［佛］为我们显示心本身也是无生之法。"为什么呢？因为它没有形状，没有颜色，没有三时，没有边与中。

ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་སྣང་ཞིང་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་མ་གྲུབ་པའི་ཆོས་སྟོན་ཏོ་སྙམ་པའང་ཡིན་ཏེ།
དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །

［其四，］有人想："［佛］显示一切法如幻显现、如幻不成立之法。"为什么呢？因为一切法都从因与缘而生起、出现。

ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་པ།
ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མི་གནས་པ།
ལས་དང་བྱ་བའི་མཐའ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ།
རྟོག་པ་དང་མི་རྟོག་པར་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་སྤྲོས་པ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་སྟོན་ཏོ་སྙམ་པའང་ཡིན་ཏེ།
དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །

［其五，］有人想："［佛］显示一切法自性无生、体性无住、离开一切业与作的边际、超越分别与无分别之境、从无始以来离戏论而清净之法。"为什么呢？因为那就是一切法不颠倒的自体。——这样说了。

དེ་ལས་གཞན་བགྲང་མི་དགོས་སོ། །

此外不必再列举了。

【按】所引经文的出处待考，存疑。这五种观法，依次对应：名言中如幻而有、唯心、心亦无生、如幻不成立、一切法极无住，大致是从世俗有到极无住中观的层层上升。

五、理证：缘起故如幻，胜义中如空花（第 69–77 句）

རིགས་པ་གང་ཞེ་ན།
བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་དུ་ལེགས་པར་བཀོད་པའི་གང་དག་ཡོད་པར་གྲགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཙམ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར།
སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།
དེ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དམ་པར་ན་རང་དང་གཞན་དང་གཉིས་ཀ་དང་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་ནམ་ཡང་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་ནམ་མཁའི་པདྨ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བསྟན་པ་འདི་ཁོ་ནས་ཆོག་སྟེ།
ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་བཞིན་གྱི་གཏན་ཚིགས་འདི་ཁོ་ནའི་སྒོ་ནས་དྲང་པོར་ཞིབ་ཏུ་བལྟས་ན།
མཐར་ཅི་ཡང་གྲུབ་པ་མ་རྙེད་པས།
ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་མི་གནས་པར་མ་གྲུབ་པའོ། །

理证是什么呢？诸大士先前善为安立的：凡是被认为存在的一切法，因为只是从缘起而生，所以如幻；也正因为如此，在胜义中，从自、从他、从二者、从无因而生，都决不合理，所以在胜义中如同空中之莲花——只要这样显示就足够了。具有智慧之眼的人，若仅仅从这个自性因之门直接细看，最终找不到任何成立之物，所以一切法以极无住而不成立。

གཏན་ཚིགས་མ་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའང་མ་ཡིན་ཏེ་མང་དུ་བརྗོད་མི་དགོས་སོ། །
དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཞུང་མ་ལུས་པར་ཡང་ཆོམས་པར་འགྱུར་ཏེ།

这也没有"因不成"等［过失］，不必多说。也正因此，一切颠倒的论典都将被摧毁。

【按】"从自、从他、从二者、从无因而生都不合理"，即龙树《中论》开头所说的四不生。"自性因"（རང་བཞིན་གྱི་གཏན་ཚིགས），因明术语，指以法的自性为理由的推理。

六、偈颂：破诸种生论（第 78–97 句）

འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ།

这里有偈颂说：

ལྟོས་མེད་བདག་ལས་སྐྱེ་འདོད་ན། །
རྟག་པར་རྒྱུར་སྨྲ་གྲངས་ཅན་པ། །
རྒྱུ་གཞན་དག་ལས་སྐྱེ་འདོད་ན། །
བྱེད་པ་རྒྱུར་སྨྲ་བྱེ་བྲག་པ། །
གཉིས་ཀ་ལས་ནི་སྐྱེ་འདོད་ན། །
དབང་ཕྱུག་རྒྱུར་སྨྲ་གཅེར་བུ་པ། །
སྐྱེ་བ་མེད་ལས་སྐྱེ་འདོད་ན། །
རང་བཞིན་རྒྱུར་སྨྲ་རྒྱང་པན་པ། །
སྐྱེས་པ་སྟོང་བར་འགྱུར་འདོད་ན། །
ནམ་མཁའི་ཡིད་ཅན་ཆད་པའི་ལམ། །
གང་ཡང་ཁས་མི་ལེན་གྱུར་ན། །
ངན་གཡོ་རྨོངས་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། །

若主张从不观待［他］的自体而生，是说常法为因的数论派；若主张从他因而生，是说作者为因的胜论派；若主张从二者而生，是说自在天为因的裸形派；若主张从无生而生，是说自性为因的顺世派；若主张生了之后成为空，是"虚空意者"的断灭之道；若什么都不承认，是诡诈愚痴之见。

རང་བཞིན་གྲུབ་དང་མ་གྲུབ་དང་། །
གཞན་ནི་རྟག་དང་མི་རྟག་ལས། །
བརྟགས་ན་སྐྱེ་བ་མི་འཐད་ཕྱིར། །
དེ་བཞིན་རེས་འགའ་བ་ཉིད་ཕྱིར། །
འདི་ཀུན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་ཚུལ། །
སྤྲོས་པའི་མཐའ་ཀུན་གདོད་ནས་ཞི། །
ཞེས་བྱའོ། །

因为观察：［自体］自性成立或不成立、他者是常或无常，［从中］生起都不合理；又因为［生起］只是偶尔的，所以这一切都是缘起之理，一切戏论之边本来寂灭。——这样说。

【按】这一段把"自生、他生、共生、无因生"等主张分别配给数论、胜论、裸形派（耆那教）、顺世派等，配法与通常的说法不尽相同，依原文译出，存疑。"虚空意者"（ནམ་མཁའི་ཡིད་ཅན），所指不明，可能是某一断灭论者的名称，存疑。

七、"我之论"的意思（第 98–101 句）

དེས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་མ་སྐྱེས་པས།
ཡིད་ལ་བྱར་མེད་ཅིང་།
གང་ལ་ཡང་སྨིན་དུ་མེད་པ་ནི།
བདག་གི་གཞུང་ཞེས་བྱའོ། །

所以，一切法真实无生，因此无可作意，对任何［法］也无所成熟——这就称为"我之论"。

【按】"无可作意"（ཡིད་ལ་བྱར་མེད，梵 amanasikāra），是梅纪巴一系大手印"无作意"之说的关键词。"无所成熟"（གང་ལ་ཡང་སྨིན་དུ་མེད），意思不很确定，存疑。

八、密咒中的对应：强行派与不善灌顶者如未调之象（第 102–115 句）

ཡང་དག་གི་དོན་དེ་ཉིད་ནི།
གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་དུ་ནི།
ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལས་གྲུབ་པ། །
ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བར་འདོད་དོ། །

那真实之义，在密咒的论典中，［有人］认为是从业手印所成就的俱生之喜。

དེ་ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་བཞི་པ་ལས་འདོད་པ་ནི།
དགའ་བྲལ་གྱི་དང་པོ་ལ་སོགས་པར་འབྱུང་བའི་ལུང་དང་།
དགའ་བྲལ་ནི་རྗེས་ཐོབ་དྲོད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་པ་དང་།
མངོན་སུམ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་བཙན་ཐབས་ལ་ཞེས་བྱའོ། །

其中，主张俱生喜在第四的，与"离喜之初"等所出的经教、与"离喜是后得的暖之识"等理、以及与现量相违，所以称为"强行派"。

ཡང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་གསུམ་པ་ལ་འདོད་ཀྱང་།
དོན་གྱིས་གནས་སྦས་པ་ལ་མངོན་པར་རྨོངས་པས་མུ་སྟེགས་ཀྱི་གཞུང་དང་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་།
རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ཕྱག་རྒྱ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་།
མངོན་སུམ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར།
དབང་ལ་མི་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། །

又，［有人］虽然主张俱生喜在第三，但实际上对于隐秘之处显然愚昧，所以与外道的论典没有差别，又离开了金刚萨埵之印，又与现量相违，所以称为"不善灌顶者"。

དེ་གཉིས་ནི་རྣམ་པར་མ་སྦྱངས་པའི་གླང་པོ་དང་འདྲའོ། །

这二者，就像未经调伏的大象。

【按】这一节与已译的《四印口诀》（D2295）第十一、十二节所说的"猛厉派"与"劣派"完全对应：前者把俱生喜排在第四，后者虽排在第三却执体验为实。"离喜是后得的暖之识"，意思是离喜属于后得位，所以不应是最后的俱生，存疑。

九、善巧真实灌顶者（第 116–153 句）

ཡང་།
དགའ་བྲལ་དང་པོ་མཆོག་གི་མཐའ། །
ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ལུང་དང་།
བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུའི་བརྡ་དང་།
གཞུང་གཞན་ཁེགས་པའི་རིགས་པ་དང་།
བརྒྱུད་པའི་མན་ངག་དང་།
རང་རིག་པའི་མངོན་སུམ་གྱིས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་སྐད་ཅིག་གིས་གསུམ་པ་ལ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་རྙེད་པ་ནི།
ཡང་དག་པའི་དབང་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱའོ། །

又，依"离喜之初、胜喜之末"等经教，依薄伽梵身的表示，依遮除他宗的理，依传承的口诀，［以及］以自证现量，在极细微的刹那，于第三［喜］得到俱生之喜——这就称为"善巧真实灌顶者"。

དེ་ཉིད་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོ་དང་།
རྣལ་འབྱོར་མའི་རྒྱུད་ལས།
མུན་པ་ལ་ནི་མར་མེ་ལྟར། །
ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པ།
གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པའི་ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་གཞག་པ།
ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཐེག་པ་ལས་ཐབས་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ།
སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་སྤྱོད་པའི་ཡུལ།
དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེ་དང་།
དམ་པ་དང་པོ་དང་།
ཟླ་གསང་ཐིག་ལེ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའོ། །

这在大瑜伽续与瑜伽母续中，以"如黑暗中的灯"等种种譬喻成立，被安立为密咒金刚乘的决定之语，方便胜过波罗蜜多乘，是具缘者的行境，成为《喜金刚》《第一胜》《月密明点》等［续］的自性。

དེ་ལྟར་དེ་བཞིན་བཞི་པ་ཡང་། །
ཞེས་འབྱུང་བས།
སྒྲུབ་པའི་ཐབས་དང་།
གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །

［续中］说"如是第四亦然"，所以，修法的方便与成就的自性，也要同样了知——这样说。

ཤེས་རབ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་དག་གི་སྤྱིར་ཁྱབ་པའི་མན་ངག །
ཕྱག་རྒྱ་ཉེ་བར་བརྟགས་པ་དང་།
ལས་ཀྱི་གོ་རིམ་དང་།
རྣམ་པ་དང་།
དཔེ་དང་།
གནས་དང་།
བརྡ་དང་།
སའི་རིམ་པ་གང་ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི།
བདག་གིས་གསལ་བར་ཤེས་མོད་ཀྱི། །
འདིར་བརྗོད་པའི་དགོས་པ་མེད་དོ། །

智慧智灌顶的普遍口诀——手印的观察、事业的次第、相、喻、处、表示、所得之地的次第等，我虽然清楚知道，这里没有必要说。

དེ་ལྟར་ཡང་དག་པའི་དབང་ལ་མཁས་པས་ནི།
བཙན་ཐབས་དང་།
དབང་ལ་མི་མཁས་པའི་གཞུང་དག་ལུང་རིགས་ཀྱི་མཆེ་བས་འཇོམས་པར་ནུས་པ་དང་།
ཐབས་ཀྱི་ཐེག་པའི་ལུས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། །
གླང་པོ་ཆེ་དང་།
བརྡའོ་ཞེས་བསྟོད་པའོ། །

这样，善巧真实灌顶者，能以教理之牙摧伏强行派与不善灌顶者的论典，并且成为方便乘的身体，所以被赞为"大象"与"表示"。

【按】"薄伽梵身的表示"，可能指本尊身相所表示的义理，存疑。"《第一胜》"（དམ་པ་དང་པོ，梵 Paramādya）、"《月密明点》"（ཟླ་གསང་ཐིག་ལེ，梵 Candraguhyatilaka），都是密续名。"被赞为'大象'与'表示'"，原文 གླང་པོ་ཆེ་དང་བརྡའོ，"表示"一词与上下文关系不明，可能有讹文，存疑。这里的意思是：善巧灌顶者在密咒范围内也像大象，能摧伏前两派，但下文说它仍可被摧伏。手印、事业次第等都属业手印的隐秘修法，作者自己也说"不必在这里说"，须依灌顶与口授。

十、方便：以虚妄之道引入真实之道（第 154–172 句）

ཐབས་གང་ཞེ་ན།
རྫུན་པའི་ལམ་གྱིས་བསླུས་ཏེ།
ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་སྦྱོར་བའོ། །

方便是什么呢？以虚妄之道引诱，使之趣入真实之道。

གང་སླུ་ཞེ་ན།
ཐེག་པ་གཞན་ལས་ཡངས་པ་དང་། །
གཞན་ནས་འཇུག་པ་དང་།
ཐ་མལ་པ་དང་།
ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ། །

引诱谁呢？从他乘中出离的（？）、从别处趣入的、凡俗之人，以及梵行者。

ཇི་ལྟར་སླུ་ཞེ་ན།
དང་པོ་གསུམ་ནི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་གཏོང་བའི་ཉེས་པ་མེད་པས།
སྤྱོད་ཡུལ་དངོས་ལ་སྦྱོར་བའམ། །
ཡང་ན་སློབ་དཔོན་དང་འགལ་ན། །
ཐབས་གཞན་གྱིས་བཟུང་སྟེ།
རེ་ཞིག་དམན་པའི་ཡུལ་ལས་མི་བཟློག་པར་ཅི་རིགས་པའི་སྒྲར་བསྟན་པའོ། །

怎样引诱呢？对前三种人，由于没有舍弃已正受之律仪的过失，［就］使之与实际的行境相结合；或者，如果违背了阿阇黎，就以其他方便来摄持，暂且不遮止下劣之境，以适当的言词为他开示。

ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི།
དེ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཐབས་གཞན་གྱིས་བཟུང་སྟེ།
དོན་ས་གཞན་ལ་དྲང་བའམ། །
ཡང་ན་དོན་ཉིད་བཤད་པར་བྱའོ། །

对于梵行者，以与之相合的其他方便来摄持，把义理引向其他的地［道］，或者就宣说义理本身。

ཡང་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པའི་མན་ངག་མ་ཡིན་པའི་གཞོམ་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་གླང་པོ་ཆེའོ། །

又，那［善巧灌顶者之说］也因为不是真实的口诀、是可被摧伏的，所以是大象。

【按】"从他乘中出离的"，原文 ཐེག་པ་གཞན་ལས་ཡངས་པ，意思不很确定，存疑。这一节是说：对不同根器、不同戒律身份的人（尤其是持梵行的出家人），上师以不同的方便引导，对持梵行者不用实际的业手印，而以其他方便或直接宣说义理。这些都属于上师观机施教的范围，读者不可据此自行判断。

十一、以真实的教、理、口诀如狮子来摧伏（第 173–190 句）

ཡང་དག་པའི་འཇོམས་པར་བྱེད་ཅེ་ན།
ཡང་དག་པའི་ལུང་དང་།
རིགས་པ་དང་།
མན་ངག་སེང་གེ་ལྟ་བུས་སོ། །

以什么来真实地摧伏它呢？以真实的教证、理证与口诀——如同狮子。

དེ་ཡང་།
ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་འཁོར་རྒྱུ་ཅན། །
ཐག་རིང་རྣམ་པར་སྤང་བར་བྱ། །
ཞེས་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ལུང་གིས་གསལ་བ་དང་།

也就是：以"具有轮回之因的业手印，要远远地舍弃"等所出的教证来阐明；

གདུལ་བྱ་ཤིན་ཏུ་དམན་པ་ལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར།
དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།
ཐབས་གཞན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པ་དང་།
ལས་དང་པོའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་མ་གནང་བའི་ཕྱིར།
འགལ་བ་དང་།
རྩོལ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་སྟེ་སྟོན་ཀའི་པདྨ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བཀོད་པའི་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་པ་དང་།

又以这样安立的诸理来破斥：因为这是为极下劣的所化而说的，所以圣者应当舍弃；因为另有其他方便，所以不是决定［唯一之道］；因为对初业的梵行者不开许，所以相违；因为是从勤作而生的，所以是刹那性的，如同秋天的莲花；

ཁུ་བ་རླུང་དུས་སུ་ལྟ་བ། །
ཀྱེ་ཡི་རྡོ་རྗེ་དེས་མི་ཤེས། །
མ་ཡིན་ངེས་དོན་གཞན་དུ་དཔྱད། །
ཅེས་ཡང་དག་པའི་མན་ངག་གཞན་ཡོད་པར་ཁ་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

又因为［续中说］"观于精液与风之时，那位嘿金刚并不了知；这不是了义，要在别处观察"，暗示另有真实的口诀。

【按】"具有轮回之因的业手印，要远远地舍弃"与"观于精液与风之时"等句，出处待考，存疑。"嘿金刚"（ཀྱེ་ཡི་རྡོ་རྗེ），即喜金刚。这一节是全篇的转折：作者明确主张，单以业手印为道，不是真实的了义口诀。

十二、只把业手印看作道，是外道与魔的道理（第 191–201 句）

མདོར་ན་ཡང་དག་པར་དཔྱད་ན།
ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དོན་ནི་མི་ཤེས་པར།
ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་ལམ་དུ་མཐོང་བ་མཐའ་དག །
ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པ་དང་།
བདུད་ཀྱི་རིགས་པ་དག་ཡིན་པར་མངོན་ཏེ།
ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་ནི་མ་སྐྱེས་པ།
མཚན་ཉིད་མེད་པ།
བརྗོད་དུ་མེད་པ་ཞེས་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་ཀྱང་།
ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱའི་རྒྱུ་ལ་ངེས་པར་ལྟོས་པའི་ཕྱིར།
དོན་དེ་ཉིད་བདེ་བའི་རྣམ་པར་འདོད་པར་ཤེས་ཏེ།
དཔེར་ན་ལོག་སྲེད་ཅན་དག་བག་མ་ལེན་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །

总之，如果真实地观察：不了知大手印之义，而把业手印看作道的一切［说法］，显然都是外道与魔的道理。他们口中虽然说俱生的自性是无生、无相、不可言说，但由于必定观待业手印这个因，所以可知他们实际上把那义理主张为乐的行相——譬如邪淫者迎娶新妇一样。

【按】这一节与已译的《四印口诀》（D2295）、《灌顶教示》（D2252）一系的立场相同：业手印只是方便，不了知大手印的空性实义，以业手印之乐为究竟，就与外道无别。

十三、所引"细与受"之论的诸偈（第 202–244 句）

འདི་ལྟར་ཞིབ་པ་དང་ཚོར་བའི་གཞུང་ལས་ཀྱང་།
ལྷ་དང་ལྷ་མོ་མི་ཕྱེད་སྦྱོར། །
བདེ་བ་ཆེན་པོ་གློ་བུར་སྐྱེ། །

例如在"细与受"之论中也说："天男与天女不分离地结合，大乐忽然生起。"

ཡང་།
རིན་ཆེན་ནང་ན་དེ་གནས་ན། །
ལྷ་མེད་ལྷ་མོའང་ཡོད་མ་ཡིན། །
མཚན་ཉིད་མཚན་གཞི་ལས་གྲོལ་བ། །
ངག་གིས་སྨྲ་བར་ནུས་མ་ཡིན། །
འདི་ནི་རིན་ཆེན་ཕོ་བྲང་ནས། །
ཟེ་འབྲུར་ལྟུང་ན་ཆགས་བྲལ་ཡིན། །

又说："当它住在宝之中时，没有天男，也没有天女；离开能相与所相，语言不能说；这从宝之宫殿落入花蕊之中时，就是离贪。"

ཡེ་ཤེས་བདུད་རྩིས་ཚིམ་པ་ནི། །
བྱ་བ་བྱས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ། །
བྱེད་པ་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། །
ཡོད་ན་དེ་ཉིད་ཤེས་པ་མིན། །
ཡང་གང་གང་མཐོང་ཅུང་ཟད་ནི། །
དེ་དེ་ཚངས་པར་རྣམ་པར་གནས། །
དེ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྲོའི་སེམས། །
ངེས་པར་ཚངས་པ་ཉིད་དུ་གནས། །

"以智慧甘露而满足的，是所作已办的瑜伽士，没有丝毫所作；若有，就不是了知真如。"又说："凡是所见的任何，都安住于梵；不往别处去的心，决定安住于梵本身。"

ཡང་།
དེ་ལ་བདེ་བ་རྒྱུན་མི་འཆད། །
དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་འོང་བ་མེད། །
ཡང་།
ཡོད་པ་མ་ཡིན་མེད་པ་མིན། །
གཉི་ག་མ་ཡིན་གཉིས་མེད་མིན། །
དེ་ཡི་གནས་སྐབས་རྟོགས་དཀའ་བ། །
ཅི་དཀའ་འམ་དེ་ནི་བླ་ན་མེད། །

又说："在那里，乐不断绝；在那里，没有苦来。"又说："非有，非无，非二，非无二；那境界难以证悟——有什么难？那是无上的。"

ཡང་།
ཆོས་དོར་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དོར། །
བདེན་དང་རྫུན་པ་ཉིད་དོར་ནས། །
དེ་གཉིས་དོར་བ་ཉིད་ཀྱང་དོར། །
ཡང་།
འདོད་ཆགས་ཐ་མལ་སེམས་ལས་ཀྱང་། །
དེ་སྙེད་དེ་ནི་མྱ་ངན་འདས། །
ཞེས་འབྱུང་སྟེ།

又说："舍弃法，舍弃非法，舍弃真与假，连舍弃这二者本身也舍弃。"又说："从贪欲的凡俗之心，那么多就是涅槃。"——这样说。

དེ་དག་གིས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དང་།
གནས་དང་།
རང་བཞིན་དང་།
དགའ་བྲལ་གྱི་ཉེས་དམིགས་དང་སྤྱོད་པ་དང་།
དེས་མཚོན་པའི་རྣལ་འབྱོར་དང་།
ཕན་ཡོན་དང་སྐྱོན་བསལ་བ་དང་།
ལ་བཟླ་བ་དང་།
ཐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་།
འབྲས་བུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་པ་བསྟན་པའོ། །

这些显示了：智慧的所依、处、自性，离喜的过患与行持，由此所表示的瑜伽，利益与除过，超越（？），方便的差别，以及将获得涅槃之果。

【按】"'细与受'之论"（ཞིབ་པ་དང་ཚོར་བའི་གཞུང），所指不明，可能是某一以业手印为主的论典或派别的名称，存疑。从下一节"这样的邪道"一语看，作者引这些偈颂，是为了说明以业手印之乐为究竟者所依据的说法，并非赞同它们。其中有些句子（如"舍弃法与非法"等）单看也可作正面的离边之说，可见同样的文句因理解不同而可成正道或邪道。"超越"，原文 ལ་བཟླ་བ，意思不明，存疑。

十四、魔业：识别邪道（第 245–314 句）

དེ་ལྟ་བུའི་ལོག་པའི་ལམ་སངས་རྒྱས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པས་ཤེས་པ་ནི་ཆེད་ཆེ་སྟེ།
ཐོག་མར་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །

佛教的瑜伽士了知这样的邪道，非常重要，因为它是首先要舍弃的支分。

འདི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བདུད་དང་།
དེའི་རིགས་སུ་གྱུར་པའི་ཡི་དྭགས་རྣམས་ནི་ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་དང་།
འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་འགྲོ་བ་ལ་བར་དུ་གཅོད་དེ།
ཉོན་མོངས་པ་ཤས་གང་ཆེ་བ་དེའི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ།
ཉོན་མོངས་པ་མཆེད་ཅིང་འབར་བར་བྱེད།
ཟབ་མོའི་ལམ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་སྟོན་པར་བྱེད།
གང་ལ་རེ་བ་ཡོད་པའི་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཡོན་ཏན་སྒྲུབ་པར་བྱེད།
དེས་ཡང་དག་པའི་ལམ་ཉམས་པར་བྱེད།
འདྲེས་པར་བྱེད་དོ། །

也就是：欲界的魔与属于其同类的饿鬼，对已经趣入和将要趣入正道的众生作障碍：以［其人］哪种烦恼较重为缘，使烦恼增长、炽燃；显示甚深之道的影像；成就他所希求、所执著的功德；以此使正道衰损、混杂。

མདོ་ལས་ཀྱང་སྟོང་པའི་བདུད་དང་།
འདོད་ཆགས་ཀྱི་བདུད་ལ་སོགས་པ་སེམས་ཀྱི་ཁོང་དུ་ཞུགས་ན་འདི་སྐད་དུ་སྨྲ་སྟེ།
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་བསྲུང་བ་དང་ཞིག་པ་མེད་ཀྱིས།
ཆང་འཐུང་ཤ་ཟོ་གཡེམ་རྒྱས་པར་སྤྱོད་ཅིག་ཅེས་སོ། །

经中也说：空之魔、贪欲之魔等若进入心中，就会这样说："菩萨没有［戒律的］守护与破坏，尽管饮酒、吃肉、广行淫欲吧！"

བདུད་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱི་ཕྱིར་མི་དག་ཀྱང་སྡུད་དེ།
མི་དག་ཐེ་ཚོམ་དང་སྐུར་པ་འདེབས་པ་དེ་དག་སེམས་ལ་ཡི་དྭགས་རིང་དུ་ཞུགས་ཏེ།
བར་བར་རྐྱགས་པ་ཟ་གཅིན་འཐུང་བ་ཡང་ཤ་ཆང་དང་མཚུངས་སོ། །
དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་རོ་གཅིག་ཅེས་ནས།
སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་འདུལ་བ་བཤིག་གོ་ཞེས་པ་དང་།
མ་རབས་གླེན་པས་གྲངས་བརྒྱ་ནས་ཁྲིའི་བར་དག་ལ་ཡང་སྟོན་ཏོ་ཞེས་པ་དང་།

由于魔的力量，也聚集了许多人；那些怀疑、诽谤的人，饿鬼长久进入他们的心中，有时吃粪喝尿，也［说］与肉酒相同。说"这一切在空中一味"，就破坏佛的戒律与毗奈耶；愚劣下贱之人，还向成百上万的人宣说。

ཚིག་ཏུ་འདི་སྐད་ཀྱང་སྨྲ་སྟེ།
སངས་རྒྱས་ཆེན་པོའོ། །
སངས་རྒྱས་ཆུང་ངུའོ། །
སངས་རྒྱས་སྔ་མའོ། །
སངས་རྒྱས་ཕྱི་མའོ། །
དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་ཡང་དག་པའི་སངས་རྒྱས།
སྒྱུ་མའི་སངས་རྒྱས།
སྐྱེས་པའི་སངས་རྒྱས།
བུད་མེད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་པ་དང་།

言词中也这样说："［有］大佛、小佛、前佛、后佛；其中又有真实佛、幻化佛、男佛、女佛。"

བདག་གི་ཤའི་ལུས་ནི་ཕའི་ཕའོ། །
བུའི་བུ།
གཅིག་ལས་གཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་སྟེ།
རྣམ་པར་མ་ཆད་པ།
འདི་དག་ཀུན་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་ཡིན་ནོ། །
གུད་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་ལྟ་བུ་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང་།

又说："我的肉身，是父之父、子之子，一个从一个而生，这就是法身，不曾断绝；这一切都是［法身］，所以这就是佛的刹土；此外没有另外金色般的佛刹。"

མི་དག་གིས་ཡིད་ཆེས་པར་བཟུང་ནས།
སྔ་མའི་སེམས་ནི་སྟོར་ཞིང་བརྗེད་ནས།
སྲོག་ལུས་དེར་བསྟན་ཏེ།
ཡོད་མ་མྱོང་བ་ཐོབ་བོ་ཞེས་སོ། །

人们信以为真，遗失、忘记了以前的心，在那里献出身命，说"得到了前所未有的"。

དེ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླུན་ཞིང་འཁྲུལ་པས།
བར་བར་ནི་བྱང་ཆུབ་སྙམ་ནས།
བདག་གི་སེམས་བརྗེད་དེ་སྟོར་ནས།
སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་བཤིག །
ལྐོག་ན་གཡེམ་པ་སྤྱོད་དོ། །
ངག་གིས་སྲིད་པ་སྨྲ་སྟེ།
མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་ཀུན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡིན་ནོ། །
མོ་མཚན་དང་ཕོ་མཚན་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ཏེ།
ཡང་དག་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་སུས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་པ་དང་།
སྟོང་པའི་སེམས་ཐོབ་སྟེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མེད་དོ་ཞེས་པ་དང་།

这些人愚痴迷乱，有时以为［这就是］菩提，忘失了自己的心，破坏佛的戒律，私下行淫；口中宣说三有，说："眼、耳、鼻、舌都是佛刹，女根与男根是菩提之道，真实的涅槃谁也不知道。"又说："得到了空的心，就没有缘起。"

ཡང་ཚིག་ཏུ་ནི་ཕྱོགས་བཅུའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ངའི་བུ་ཡིན།
བདག་ལ་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་སྐྱེས།
ང་ནི་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་།
ང་ནི་ཡེ་ནས་སངས་རྒྱས་པ་ཡིན་ཏེ།
འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་མོད་ཀྱི་འདུས་བྱས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དང་།
བར་བར་ང་ནི་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཡིན་ཏེ།
ཁྱོད་ལ་ཚེ་རིང་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་འབྱུང་ངོ་། །

又说："十方一切众生都是我的儿子，一切佛都从我而生，我出现于世间；我本来就是佛，虽然出现于世间，却不是从有为法所生。"有时说："我是金刚持，让你长寿。"等等。

ཡང་དགའ་བོ་བདུད་དེ་དག་ནི་མ་འོངས་པའི་དུས་ཀྱི་ཚེ།
ངའི་གསུང་རབ་ཏུ་འབྱུང་སྟེ།
ཆོས་ཀྱི་ལམ་སྒྲུབ་པའི་མིའི་སེམས་ཀྱི་ལམ་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །
གཡེམ་པ་སྦྱོར་བ་ལ་བསྟོད་ཅིང་། །
སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཇིག །
སྔར་ནི་མཁན་པོས་བསླུས། །
ཕྱིས་ནི་སློབ་མས་བསླུས་ཏེ་གཡེམ་པ་སྤྱོད་ཅིག་པར་འདེབས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་དང་།

又［经中说］："难陀，那些魔在未来之时，会出现在我的教法中，进入修持法道之人的心中；赞叹淫欲之行，破坏佛的戒律；先被堪布所骗，后被弟子所骗，劝人'去行淫欲吧'。"

ཡང་།
ཉེ་ན་ཚེ་རབས་དགུ། །
རིང་ན་ཚེ་རབས་བརྒྱའི་བར་དུ་དགེ་བ་སྤྱོད་ཅིང་བདུད་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་དུ་འགྱུར་རོ། །
དེ་ནས་ཚེ་བརྗེས་ནས་བདུད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །
ཡང་དག་པར་ཁྱབ་པར་ཤེས་པའི་དྲལ་སྟོར་ནས་མཚམས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་ལྟུང་ངོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།

又说："近则九世，远则百世之间，行持善法而成为魔的善知识；然后转世，成为魔的眷属；失去正遍知，堕入无间地狱。"

དེ་ལྟ་བུའི་བདུད་ཀྱི་ལས་དག་ཤེས་པར་བྱའོ། །

应当了知这样的魔业。

【按】本节所引经文，与汉译《楞严经》卷九所说"五十阴魔"中的文句非常接近，例如经中说魔所附者"口中好言眼耳鼻舌皆为净土，男女二根即是菩提涅槃真处"，又说"近则九生，多逾百世，令真修行总为魔眷"，"失正遍知，堕无间狱"。藏文大藏经中收有从汉文译出的《楞严经》部分品段，这里很可能就引自该经，存疑。"难陀"（དགའ་བོ），依《楞严经》应是阿难（藏文一般作 ཀུན་དགའ་བོ），这里可能是省称或讹误，存疑。本节所述种种邪说（饮酒食肉行淫、以男女根为菩提道、自称本来是佛等），都是作者所破斥的魔业。

十五、以空悲无别的菩提心对治魔业（第 315–321 句）

དེ་ཡང་སྟོང་པ་དང་སྙིང་རྗེ་དབྱེར་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་བརྟན་པར་གནས་པས་སྤང་བར་བྱའོ། །

那［魔业］要以稳固安住于空性与悲心无别的菩提心来舍弃。

མདོ་སྡེ་ཉིད་ལས་ཀྱང་།
ཁྱོད་འཁོར་བ་ལ་མ་འཇུག་པར་སྔར་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པ་དང་།
དགའ་བོ་རིགས་ཀྱི་བུ་དག་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མི་གནས་པའི་ཡང་དག་པ་ཉིད་ལ་མཉམ་པར་གཞག་ན་བདུད་རྣམས་སེམས་ཐག་ཆོད་དོ་ཞེས་པ་དང་།
ཕྱི་མའི་དུས་ངན་པ་ཐ་མའི་ཚེ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་དེ།
ཡང་དག་པར་དད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་གྲོལ་ཞིང་ཐར་བར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པ་དང་།
འདི་ཁྱབ་པར་སྟོན་ཅིག་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །

经中也说："你在未入轮回之前，先要了知。"又说："难陀，善男子们若安住于'不住三摩地'的真实性中，诸魔就会死心。"又说："在后世恶时的末期，要生起大悲，使真实具信的众生解脱、出离。"又说："要普遍宣说这个。"

【按】"要普遍宣说这个"，与《楞严经》中佛嘱咐"于我灭后传示末法，遍令众生开悟斯义"的意思相合，存疑。

十六、持三律仪者，连学处的一支也不许损坏（第 322–331 句）

སྡོམ་པ་གསུམ་འཛིན་པས་ནི་བསླབ་པའི་ཡན་ལག་ཙམ་ཡང་ཉམས་པར་མ་གནང་སྟེ།
གཞུང་ལས།
ཁར་གསིལ་ལྷུང་བཟེད་ཆོས་གོས་དང་། །
ཆུ་ཚགས་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས། །
ཡན་ལག་ལུང་བཞིན་མི་སྤང་སྟེ། །
ལུང་མ་རྟོགས་པར་རྣལ་འབྱོར་པ། །
སངས་རྒྱས་མུ་སྟེགས་ཅན་དུ་འགྱུར། །
ཞེས་འབྱུང་སྟེ།

持三律仪的人，连学处的一支也不许损坏，论中说："锡杖、钵、法衣与滤水囊等清净的功德，各支分都不可违教而舍弃；不了解教证的瑜伽士，［本是］佛［弟子］，却会成为外道。"

བསླབ་པ་ཐམས་ཅད་མ་ཉམས་ཤིང་།
ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་ལྡན་པས་དགེ་སློང་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་མཆོག་ཏུ་གསུངས་སོ། །

由于不损坏一切学处、圆满具足，所以［经中］说比丘持金刚者最为殊胜。

【按】"三律仪"，即别解脱戒、菩萨戒与密咒戒。"比丘持金刚"，指受具足戒而修持密法的比丘，在密续中被称为最殊胜的持金刚。这一节明确表示：修持密法不可以舍弃出家律仪。

十七、漏失之乐不是菩提心（第 332–346 句）

གཞན་ཡང་དུས་ཐམས་ཅད་དང་།
གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་།
ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་དང་།
མི་འགྱུར་བའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཡིན་པར་གསུངས་ན།
འཛག་པའི་བདེ་བ་སྐད་ཅིག་མ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའི་མཚན་ཉིད་དེ།
བསམ་གཏན་གྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་པར་མ་གྲགས་ན།
ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་མངའ་བརྙེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ལ་དྲི་མ་དེ་ལྟ་བུ་ཇི་ལྟར་མངའ།

此外，［经中］说菩提心具有贯通一切时、非有色、遍于一切、不变等支分；那么，刹那性的漏失之乐，就是与之相反的相。连禅定天都不认为有［这样的乐］，那么，对于已在遍行法界中得自在的智慧本尊们，怎么会有这样的垢染呢？

དེས་ན་མཚོན་བྱ་དང་།
མཚོན་བྱེད་དང་།
རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་འབྲེལ་པར་ཡང་ཇི་ལྟར་རུང་།

因此，能表与所表、因与果之间的关联，又怎么能成立呢？

དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ལས་གསུངས་པ་ནི།
སྲིད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་།
མི་མཐུན་པའི་དཔེ་དང་།
དོན་གཞན་མཚོན་པ་དང་།
དགོངས་པ་གཞན་ཡིན་པར་ཟད་དོ། །

所以，佛教论典中所说的［这类话］，只不过是三有之智、不相似的譬喻、表示其他的意义，或者别有密意而已。

【按】"漏失之乐"（འཛག་པའི་བདེ་བ），指世俗男女之乐，即明点漏失之乐。本节的论证是：真正的菩提心是常、遍、不变的，而漏失之乐是刹那、有垢的，二者性质相反，所以后者不能作为前者的因或能表。凡是密续中把这类乐与菩提心相联系的说法，都应理解为譬喻或别有密意。

十八、报身与化身怎样成立：诸佛应机示现（第 347–397 句）

དེ་ལྟར་ན་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ནི་སྤྲོས་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་བདེན་མོད་ཀྱི།
ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་དཀྱིལ་འཁོར་ཆེན་པོའི་གཟུགས་སུ་བཞུགས་པ་དང་།
སྤྲུལ་པའི་སྐུ་རིགས་མཆོག་གི་ཡབ་ཡུམ་ལས་སྐྱེ་བ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་རུང་ཞེ་ན།

如果说：这样，法身是离开戏论的，确实如此；但说报身住于大坛城之形，化身从殊胜种姓的父母而生，这又怎么成立呢？

འདིར་སྨྲས་པ།
ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བ་བློ་གྲོས་དམན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྟགས་ཤིང་མཐོང་བ་དེ་ལྟར།
འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གང་དུ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་སྐུར་འབྱུང་བ་མི་སྲིད་དེ།
དེའི་རྒྱུ་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་མ་ལུས་པར་གཏན་དུ་ཟད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

这里回答：圆满正觉，不可能像劣慧众生所分别、所见的那样，在任何世界中以色身出现，因为［经中］说它的因——无明的习气，已经无余地永远穷尽了。

ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་འགྲོ་བ་བློ་གྲོས་དམན་པས་བརྟགས་པའི་རི་བོང་གི་རྭ་དང་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལྟར་ནུས་པ་གཏན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།
ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོས་བསྐལ་པ་མཐའ་ཡས་པར་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའི་རྩལ་སྦྱངས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །

但圆满正觉，也不像劣慧众生所分别的兔角、石女儿那样完全没有能力，因为以大悲在无边劫中修习，获得了幻化网的能力。

རྒྱུད་ལས་ཀྱང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་བརྙེས་ནས།
ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ།
ཚུལ་སྣ་ཚོགས་དང་།
བསམ་པ་སྣ་ཚོགས་དང་།
ཐབས་སྣ་ཚོགས་པ་དག་གིས་སྟོན་ཅིང་།
ཁ་ཅིག་ལ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པའི་ཚུལ།
ཁ་ཅིག་ལ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པའི་ཚུལ།
ཁ་ཅིག་ལ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཚུལ།
ཁ་ཅིག་ལ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚུལ།
ཁ་ཅིག་ལ་ནི་ལྷར་སྐྱེ་བར་བྱ་བ་དང་།
ཁ་ཅིག་ལ་ནི་མིར་སྐྱེ་བར་བྱ་བ་ནས་ཅི་ཙམ་དུ་ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་།
ཀླུ་དང་།
གནོད་སྦྱིན་དང་།
སྲིན་པོ་དང་།
དྲི་ཟ་དང་།
ལྷ་མ་ཡིན་དང་།
ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་།
མིའམ་ཅིར་སྐྱེ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྟོན་ལ།

续中也说：薄伽梵如来、应供、正等觉们，得到一切智智之后，把那一切智智为众生分别开演，以种种方式、种种意乐、种种方便来显示：对一些人以声闻乘之理，对一些人以缘觉乘之理，对一些人以大乘之理，对一些人以五神通之理；为了使一些人生天、使一些人生人，乃至生为摩睺罗伽、龙、夜叉、罗刹、乾闼婆、阿修罗、迦楼罗、紧那罗而说法。

དེ་ལ་སེམས་ཅན་ལ་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བར་བྱ་བ་དག་གིས་ནི།
སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་མཐོང་།
ལ་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གཟུགས་སུ།
ལ་ལས་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ།
ལ་ལས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་གཟུགས་སུ།
ལ་ལས་ནི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གཟུགས་སུ།
ལ་ལས་ནི་ཚངས་པའི་གཟུགས་སུ།
ལ་ལས་ནི་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་གཟུགས་སུ།
ལ་ལས་ནི་རྣམ་ཐོས་ཀྱི་བུའི་གཟུགས་ནས།
ལ་ལས་ནི་ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དང་།
མི་དང་མི་མ་ཡིན་པའི་བར་དུ་མཐོང་སྟེ།
རང་རང་གི་ཚིག་བརྗོད་པའི་ཚུལ་དག་དང་།
སྤྱོད་ལམ་སྣ་ཚོགས་མཐོང་ལ།
ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡང་འདི་ལྟར།
དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོར་རོ་གཅིག་པ་ལགས་སོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ།
རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོ་ཡང་ཆོས་ཉིད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་གསུངས་སོ། །

其中，应由佛调伏的一些众生，见到佛之形；有的见到声闻之形，有的见到缘觉之形，有的见到菩萨之形，有的见到大自在天之形，有的见到梵天之形，有的见到那罗延之形，有的见到毗沙门之形，有的乃至见到摩睺罗伽、人与非人之形；见到各自说话的方式与种种威仪；而一切智智也是这样——是如来解脱之味的一味——这样说。解脱之味，也被说为法性无生。

ཡང་རྒྱུད་ལས།
དཔལ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ནི་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཏོ། །
འཇམ་དཔལ་ནི་ཟས་གཙང་མར་གྱུར་ཏོ། །
འཇིག་རྟེན་དབང་ཕྱུག་ནི་སྒྱུ་མ་ཆེན་མོར་གྱུར་ཏོ། །
ཀུན་དུ་བཟང་པོ་ནི་ཀུན་དགའ་བོར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། །
ཡང་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཏེ་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་གང་ཡང་མེད་པར་གསུངས་སོ། །

续中又说："吉祥毗卢遮那成为释迦牟尼，文殊成为净饭王，世间自在成为摩耶夫人，普贤成为阿难"等等。又说，那一切也都是法界，没有任何来去。

དེ་ལ་སོགས་པའི་ལུང་དང་རིགས་པས་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་མཐོང་དགོས་ཏེ།
གཞན་དུ་ན་བུས་པའི་བློ་ཁོ་ནར་ཟད་དོ། །

要以这些教理，见到［佛法的］甚深与广大；否则，只不过是孩童之慧而已。

【按】第 356–388 句所引"续"文，与汉译《大日经》（《大毗卢遮那成佛神变加持经》）《入真言门住心品》中的一段几乎完全相合："得一切智智已，为无量众生广演分布，随种种趣、种种性欲、种种方便道，宣说一切智智：或声闻乘道，或缘觉乘道，或大乘道，或五通智道，或愿生天，或生人中，及龙、夜叉、乾闼婆，乃至说生摩睺罗伽法。若有众生应佛度者，即现佛身，或现声闻身，或现缘觉身，或菩萨身，或梵天身，或那罗延、毗沙门身，乃至摩睺罗伽、人非人等身，各各同彼言音，住种种威仪。而此一切智智道一味，所谓如来解脱味。"可见这里引的是《大日经》。"那罗延"，原文 སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ；"毗沙门"，原文 རྣམ་ཐོས་ཀྱི་བུ。第 390–394 句所引"毗卢遮那成为释迦牟尼"等，出处待考，存疑。

十九、前述之道并非全然不许：圣者之烦恼可成菩提支（第 398–425 句）

འོ་ན་གོང་གི་ལམ་དེ་ལྟ་བུ་དུས་ནམ་ཡང་མི་འདོད་དམ།
དེ་ལྟ་ནི་ཁྱེད་ཉིད་ལ་ཡང་འགལ་བའི་སྒོ་མང་དུ་མཐོང་ངོ་ཞེ་ན།

如果说：那么，前面那样的道，任何时候都不承认吗？那样的话，你自己也会见到许多相违之处。

མ་ཡིན་ཏེ།
གང་ཟག་དམ་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་འགྱུར་བའི་སྐབས་ཀྱང་ཡོད་དེ།
འདི་ལྟར་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ཞི་གནས་ཀྱི་དཔུང་བསྐྱེད་པ་དང་།
འགག་པ་མེད་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་རྩལ་སྦྱངས་པ་དང་།
ཐོགས་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་པའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཀྲུང་དུ་འཇུག་པ་དང་།
གྲུབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚད་བསྟན་པ་དང་།
སློབ་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་།
འཇིག་རྟེན་ཕལ་པའི་སྒྲོ་སྐུར་བསལ་བ་དང་།
དྲེགས་པ་ཅན་རྣམས་ཚར་གཅད་པ་དང་།
ཡང་དག་པར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་གང་དུ་ཡང་མི་གནས་པར་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །

不是的。对于殊胜之人，也有烦恼成为菩提之支的时候：也就是为了生起大乐之止的力量，修习无碍之观的能力，入于无碍之行的平等性之列，显示成就瑜伽的标准，使有学的瑜伽士生起欢喜，除去世间凡人的增益与损减，降伏傲慢者，以及显示真实中一切法的自性不住于任何处等。

དེ་ལྟ་བུ་ལ་དགོངས་ནས་རྒྱུད་ལས།
ཟབ་མོའི་ཆོས་ནི་སྟོན་པ་ལ། །
གལ་ཏེ་མོས་པར་མ་གྱུར་ཀྱང་། །
སྨད་པ་དག་ཏུ་མི་བྱ་སྟེ། །
ཆོས་ཉིད་བསམ་མི་ཁྱབ་དྲན་བྱ། །
ཞེས་འབྱུང་བ་དང་།

密意于此，续中说："对于开示甚深之法，即使不能信解，也不要毁谤，要忆念法性不可思议。"

ཡང་།
མི་གང་གསང་སྔགས་རྒྱུད་དག་གིས། །
སྦྱོར་བ་ལ་ནི་འཕྱ་བྱེད་པ། །
དེས་ནི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་མི་འགྱུར། །
དེ་ནི་རྟག་ཏུ་གདོན་གྱིས་འཛིན། །
ཁབ་ལེན་རྡོ་ལ་ལྕགས་འདུ་ལྟར། །
མི་འདོད་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡི། །
ཚེ་འདིར་མི་བདེ་སྣ་ཚོགས་འདུ། །
ཕྱི་མར་ངན་སོང་གསུམ་མཐར་ལྟུང་། །
ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །

又说："凡是以密咒续而讥毁［双运］结合的人，他不会得到成就，常被邪魔所执持；如同磁石吸聚铁一样，不想要的、［违逆］心意的种种不乐，此生都会聚集，后世堕入三恶趣的边际。"

【按】这一节是作者对前文的补充：他并不是全盘否定业手印之道，而是说，对已证悟的殊胜之人，烦恼可以转为菩提之支；对一般人则不许。所以他一方面破斥"以业手印为究竟"，另一方面也警告不可毁谤密续中的双运之法。"入于平等性之列"，原文 མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཀྲུང་དུ་འཇུག་པ，"ཀྲུང"意思不很确定，存疑。

二十、初业的梵行者不应趣入（第 426–446 句）

དེའི་ཕྱིར་ཉེས་པའི་ལས་ནི་ཕལ་ཆེར་གཏི་མུག་ལས་འབྱུང་བས།
ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟགས་ཏེ་སྨྲ་བར་བྱའོ། །

所以，过失之业大多从愚痴而生，因此要以智慧观察之后再说。

ལས་དང་པོ་པའི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ནི་དགོས་པའི་དོན་མཐོང་བའི་སྐབས་སུ།
བརྡ་དང་ཐ་སྙད་ཙམ་ལས་མ་གཏོགས་པ།
དོན་གྱི་དངོས་པོ་ནམ་ཡང་སྣང་བ་མེད་པས།
བརྟན་པ་མ་ཐོབ་བར་དུ་ཡང་།
སྡོམ་གསུམ་ལྡན་པས་འཇུག་མི་བྱ། །
ཞེས་འབྱུང་སྟེ།
སླར་ལྟུང་བར་གྱུར་པ་དང་།
གཞན་གྱི་ཡང་བཞད་གད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །

对于初业的梵行者，在见到［某种］必要之义的时候，［对他们来说］除了表示与名言之外，义的实体从未显现，所以在未得稳固之前，［续中］说："具三律仪者不应趣入。"因为会再度堕落，也会成为他人的笑柄。

དེ་བས་ན་གང་དུ་ཡངས་པའི་སྤྱོད་པ་བསྟན་པ་དེ་ན།
རབ་ཏུ་དག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ནུས་པ་དང་།
ས་མཚམས་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ནས་ཡོད་པས།
རང་དང་གཞན་ལ་ཕན་པར་འདོད་པའི་སྔགས་པ།
ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་དང་ལྡན་པ་དག་གིས་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པའི་གཞུང་དུ་ལྟོས་ཤིག །

所以，凡是开示开放之行的地方，都说明了极清净瑜伽士的能力与界限等；因此，想要利益自他的密咒师，具有智慧之眼的人，要去看圣者们所作的论典。

མདོར་ན་འདིར་མང་དུ་སྨྲ་བས་ཅི་ཞིག་བྱ།
རང་གི་ལུང་དུ་གྱུར་པའི་བླ་མ་དམ་པ་རྣམས་ལས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ལ་བརྟེན་པ་ཡང་དག་པའི་ལམ་དུ་མི་བཞེད་དོ། །

总之，这里多说又有什么用呢？我自己所依的殊胜上师们，都不认为依业手印是真实之道。

དེ་བས་ན།
རྒྱུ་སྐྱེས་ཡེ་ཤེས་གླང་པོ་ཆེ། །
ཞེས་བྱའོ། །
དྲང་བའི་དོན་བསྟན་ཟིན་ཏོ།། །།

所以［说］："因生之智，如大象。"不了义已经说完了。

【按】"具三律仪者不应趣入"，即持别解脱、菩萨、密咒三种律仪的出家人，在未得稳固证悟之前，不应依业手印修持。"开放之行"（ཡངས་པའི་སྤྱོད་པ），指密续中所说的不拘常规的行持。"我自己所依的殊胜上师们"，这是作者表明自己传承的立场。

二十一、了义：大手印即第四灌顶，一切灌顶之义都摄于菩提心（第 447–501 句）

ངེས་པའི་དོན་གང་ཞེ་ན།
འཇོམས་བྱེད་སེང་གེ་བདག་གི་གཞུང་། །
ཞེས་གསུངས་སོ། །

了义是什么呢？［就是］所说的："摧伏它的狮子，是我的论。"

ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་གཞོལ་བར་བྱེད་པའོ། །
དབང་བཞི་པའོ། །
དེ་ཉིད་ཀྱང་གང་ཞེ་ན།
སྙིང་པོ་དང་།
དེའི་ཡན་ལག་གོ། །

就是趣入大手印，即第四灌顶。那又是什么呢？就是心要及其支分。

སྙིང་པོ་གང་ཞེ་ན།
ཡང་དག་པའི་བླ་མ་བརྒྱུད་པ་ལས་མཐོང་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། །
དེ་ནི་ལུང་དང་རིགས་པ་ལས་ཀྱང་འདས་པའོ། །

心要是什么呢？从真实上师的传承中所见的、如金刚一般的菩提心。它也超越了教与理。

དེའི་ཡན་ལག་གང་ཞེ་ན།
ལུང་དང་རིགས་པ་དང་མི་འགལ་བ་ཙམ་མོ། །

它的支分是什么呢？只是与教理不相违而已。

དེའི་ཅུང་ཟད་དབྱེ་བ་ནི།
ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་ཅིང་སྙིང་པོ་ལེན་པས་ན་དེ་ཉིད་དཀྱིལ་འཁོར་རོ། །

对它稍加分别：因为它是一切的基础，并且摄取心要，所以它就是坛城。

འཁྲུལ་པའི་དྲི་མ་དག་པར་བྱེད་པ་དང་།
མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་།
མི་འགྱུར་བ་དང་།
རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་དང་།
བརྡར་བཏགས་པ་དང་།
ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་དང་།
རང་གིས་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར།
དེ་ཉིད་ཆུ་ལ་སོགས་པའི་དབང་ངོ་། །

因为它净化迷乱之垢、最为殊胜、不变、自性空、以表示而施设、遍于一切、自证等，所以它就是水等［瓶］灌顶。

དམ་པ་མི་ཟད་པའི་བདེ་བ་ཡིན་པ་དང་།
བརྒྱུད་པའི་མན་ངག་གིས་གནང་བས་ན།
དེ་ཉིད་གསང་བའི་དབང་ངོ་། །

因为它是殊胜不尽之乐，并且由传承的口诀所授予，所以它就是秘密灌顶。

ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེད་མར་གྱུར་པ་དང་།
དེ་ཉིད་ཡུལ་དུ་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་།
དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་།
ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་།
མངོན་པར་ཞེན་པའི་སྲོག་འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་དེ་ཉིད་མ་ལ་སོགས་པའི་རང་གི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རབ་མའོ། །

因为它是一切的生母，不是所缘之境，生起喜乐，使一切成为一味，夺取执著的性命，所以它就是母等自种姓的智慧母。

མ་སྐྱེས་པ་དང་དཔེ་ལས་འདས་པ་དང་།
ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་དང་།
རང་བཞིན་གཉུག་མར་གནས་པའི་དོན་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་གཞོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བཞི་དང་ལྡན་པའོ། །

因为它无生、超越譬喻、遍于一切、是本性安住之义，所以它具有不可摧等四种功德。

མཐའ་དབུས་མེད་པ་དང་།
རྫས་མེད་པ་དང་།
བདེ་བའི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པས།
དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་རྒྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་པདྨའོ། །

因为它没有边与中，没有实体，成为乐的来源，所以它就是具有极开敷等性质的莲花。

ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་འབིགས་པ་དང་།
ངེས་པར་འཇོམས་པ་དང་།
གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་དེ་ཉིད་ཐ་མི་དད་པར་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་རྡོ་རྗེའོ། །

因为它无颠倒地穿透、决定地摧坏、不变异，所以它就是具有无别结合等性质的金刚。

ནམ་མཁའི་རོ་དང་མཚུངས་པ་དང་།
ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་དང་།
ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་དེ་ཉིད་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དགའ་བས་རྨད་དུ་བྱུང་བ་དྲི་མ་མེད་པའི་རྒྱུན་ས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པའོ། །

因为它如同虚空之味、任运成就、圆满具足，所以它就是以俱生喜而稀有的、无垢之流、三地的法性。

དེ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་པའི་བྱ་བ་ལས་གྲོལ་བ་དང་།
ལུང་ལས་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་ཏུ་ཟིན་པས་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གཤེགས་ཤུལ་ཡིན་པ་དང་།
ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གནས་པའི་དོན་ཡིན་པས་རིགས་པ་དམ་པས་བརྟག་ཐུབ་པ་དང་།
རྟོག་གེ་པ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་སྦས་ཤིང་རྙེད་པར་དཀའ་བས་ན་མཐར་ཐུག་པའི་དོན་ཡིན་པ་དང་།
བརྒྱུད་པའི་མན་ངག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་ཕྲད་པས།
ཡིད་ཆེས་ཤིང་སླར་མི་ཉམས་པའི་ཕྱིར།
དབང་བཞི་བ་ཞེས་བྱའོ། །

它脱离了世间的事务；在经教中以金刚语所摄持，是圣者们所行的足迹；是本性安住之义，可以用殊胜的正理来观察；对于思辨者，它的自性隐藏而难以得到，所以是究竟之义；以传承的口诀现前相遇，所以生起信解而不再退失——所以称为"第四灌顶"。

དེ་ཉིད་ནམ་ཡང་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་།
འདའ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པས།
དོན་དམ་པའི་ལྷ་དང་།
མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དམ་ཚིག་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །

它永远不可舍弃，不可超越等，所以要了知它就是胜义的本尊、平等性的誓言等。

【按】这一节是全篇的核心：作者把灌顶中的一切要素——坛城、瓶水、秘密灌顶、智慧母、莲花、金刚、俱生喜——全部依了义解释为"如金刚的菩提心"本身。所以"智慧母""莲花与金刚"等在这里都不是指外在的伴侣，而是菩提心的不同功德。"不可摧等四种功德"，可能指不可摧、不可坏、真实、坚固等金刚的特性，存疑。"三地"（ས་གསུམ），所指不明，存疑。

二十二、教证：续中对密语的了义解释（第 502–542 句）

དེ་བས་ན་ལུང་དང་མན་ངག་དག་ལས།
སློབ་མ་རྣམས་ནི་ནན་ཏན་དུ། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱིས་སྦྱང་བར་བྱ། །

所以，经教与口诀中说："弟子们要殷勤地以菩提心来净治。"

ས་ནི་དང་པོ་གང་ཡིན་པ། །
སེམས་ཀྱི་སར་ནི་བཤད་པ་ཡིན། །
སྦྱང་བ་སྔར་ནི་བསྟན་པ་སྟེ། །
དེ་ཡིས་དེ་ནི་ཡོངས་སུ་སྦྱང་། །

"凡是初地，就说为心之地；净治前面已经说过，以它来完全净治它。"

ཆོས་དང་ཆོས་མིན་རྣམ་སྤྱད་ན། །
རྣམ་དག་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་ནི། །
ཆོས་ཀུན་ཉེ་བར་མི་དམིགས་པ། །
དེ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་དམ་པ་ཡིན། །

"若观察法与非法，如同清净的虚空，一切法都不可得——那就是殊胜的坛城。"

ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དབང་དེ་ལས། །
ཇི་ལྟར་ཤེས་པའི་བདེ་ཆེན་པོ། །
དེ་ཡི་དབང་གིས་འདི་ཡིན་ཏེ། །
དཀྱིལ་འཁོར་དེ་ནི་གཞན་མ་ཡིན། །

"从大手印的灌顶，所了知的大乐，以它的力量就是这个；坛城不是别的。"

རང་བཞིན་བདག་མེད་མ་དེ་ནི། །
བདག་གི་སྨད་འཚོང་མར་འདོད་དེ། །
ཆགས་པ་མེད་པ་དེ་ཡིས་ནི། །
ཉོན་མོངས་ཞི་བར་བྱེད་པ་ཡིན། །

"自性的无我母，我认为她是我的妓女；以那离贪者，能平息烦恼。"

རྣལ་འབྱོར་མ་ནི་ཉམས་མྱོང་ན། །
རྣལ་འབྱོར་པ་རུ་མི་འགྱུར་ཏེ། །

"若体验了瑜伽母，就不会［仍］成为［凡俗的］瑜伽士（？）。"

［第 523–524 句，依本译体例略去不译。］

ཤེས་དང་ཤེས་བྱ་རྣམ་ཟད་པ། །
སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན། །

"能知与所知都已穷尽，就称为'入定'。"

སྐྱེ་བ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ། །
དེ་ནི་ཁུ་བའི་སྒྲར་བཤད་དོ། །

"凡是无生，就说为'精液'之名。"

སྙིང་རྗེ་གང་སུ་འཐུང་བ་དང་། །
དམ་ཚིག་རྣམས་ནི་སྐྱོང་བ་དང་། །
བླ་མེད་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་གྱུར་པ། །
དེ་ནི་ཀ་པཱ་ལ་ཞེས་བརྗོད། །

"悲心者饮［它］，护持诸誓言，获得无上智慧——那就称为'颅器'。"

བྱང་ཆུབ་སེམས་གང་དེ་རྡོ་རྗེ། །
ཤེས་རབ་དྲིལ་བུ་ཞེས་སུ་བཤད། །
ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་དང་།

"菩提心就是金刚，智慧说为铃。"等等。

ཡང་།
སྔགས་ཀྱི་བཟླས་པ་མེད་ཅིང་དཀའ་ཐུབ་མེད་ཅིང་སྦྱིན་སྲེག་མེད། །
དེ་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་མེད་ཅིང་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན་ཡང་མེད། །
དེ་ནི་སྔགས་བཟླས་ཏེ་དཀའ་ཐུབ་དང་དེ་སྦྱིན་སྲེག །
དེ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཅན་དང་དེ་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཉིད། །
མདོར་བསྡུས་ནས་ནི་སེམས་སུ་འདུས་པའི་ཚུལ་ཅན་ནོ། །
ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །

又说："没有咒的念诵，没有苦行，没有火供；那里没有坛城，也没有坛城之主；那就是咒的念诵、苦行与火供，那就是坛城之主，那就是坛城本身；总摄而言，是摄于心之理。"

【按】第 503–535 句所引诸偈，应出自《喜金刚续》中以了义解释密语的章节，把"坛城""灌顶""瑜伽母""入定""精液""颅器""金刚铃"等都解释为空性、菩提心与离贪之智，存疑。"无我母""妓女"，是密续中以无我母（空性智慧）为象征的说法，"妓女"表示无我母遍与一切而无所执著，不可照字面理解。第 521–522 句意思不很确定，存疑。第 523–524 句依本译体例略去，藏文底本相应两句也以［略］标出。第 537–541 句所引"没有咒的念诵……总摄于心"一偈，也见于《喜金刚》系统的续典，存疑。

二十三、菩提心的种种异名（第 543–557 句）

དེ་ལྟ་བུའི་ལུང་ཉུང་ཞིང་མི་གསལ་ལ་རབ་ཏུ་འཐོར་བ་དེས་ན་རྒྱུད་ནས་རྡོ་རྗེའི་ཚིག་ཏུ་ཟིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །

这样的教证少而不明显，又散落在各处，所以称为"续中以金刚语所摄"。

མདོར་ན་དེ་ཉིད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཟབ་པ་དང་།
རྒྱ་ཆེ་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པས།
ལྟ་བ་མ་ལུས་པའི་གཞིའམ།
ལུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སམ།
རིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །

总之，因为它是一切法甚深与广大的自性，所以称为一切见的基础，或一切教的来源，或一切理的本体。

རིགས་པའི་ཡེ་ཤེས་རང་ལས་ཤར་པའམ།
སྒྲིབ་པའི་མུན་པ་མ་ལུས་པར་སེལ་བས།
རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཉི་ཟླ་ཞེས་བྱའོ། །

因为它是从自身生起的理智之智，或者无余地消除障碍的黑暗，所以称为"瑜伽的日月"。

དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་འམ་དོན་གྱི་གཏིང་མཐོང་བར་བྱེད་པས་རྡོ་རྗེའི་མིག་ཅེས་བྱའོ། །

因为它见到诸事物的边际或义理的深底，所以称为"金刚眼"。

ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབབ་སའམ་རོ་གཅིག་ཏུ་ལྡུགས་པས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྒྱ་མཚོ་དང་ཞེས་བྱའོ། །

因为它是一切法的归处，或者注入而成一味，所以称为"俱生大海"。

ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁོངས་ན་གནས་པའམ།
མ་ལུས་པར་བསྲེག་པར་ནུས་པས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་གཏུམ་མོ་ཞེས་བྱའོ། །

因为它住于一切之中，或者能无余地焚烧，所以称为"俱生拙火"。

མཚན་མ་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་འགོག་པའམ་བུས་པ་ཉེ་བར་འཇིག་པའི་གནས་ཡིན་པས།
མཐར་ཐུག་པའི་དུར་ཁྲོད་ཅེས་བྱའོ། །

因为它是止息诸相之命的地方，或者是幼稚［之见］近于坏灭的地方，所以称为"究竟尸林"。

【按】这里把"日月""金刚眼""大海""拙火""尸林"等密续中常见的名相，都解释为菩提心的异名，与上一节以了义解释灌顶诸要素的做法一致。"幼稚［之见］"，原文 བུས་པ，前文第 397 句"孩童之慧"也用此词，存疑。

二十四、以诸喻显示菩提心之义（第 558–581 句）

གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཚུལ་ནས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་དང་།
རྟོགས་པ་དང་མ་རྟོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སེམས་ཅན་དང་སངས་རྒྱས་ཡོན་ཏན་མི་མཉམ་པ་ནི་ཟླ་བའི་དཔེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །
དོན་ལ་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཡང་དཔེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །

又，从菩提心自性之理来说，一切平等；而由于证悟与不证悟之缘，众生与佛的功德不平等——这要以月亮之喻来了知。实际上一切平等，也以这个譬喻来了知。

ངེས་དོན་གྱི་མན་ངག་བསྟན་ཅིང་ཐོབ་པ་ཙམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅིག་ཅར་ཡིན་པ་དང་།
ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནི།
རྒྱལ་བའི་བུའི་དཔེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །
ཡང་དོན་ལ་ཡོན་ཏན་ཡང་ཅིག་ཅར་དུ་ལྡན་པའང་དཔེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །

开示并获得了义的口诀，佛的自性就顿然具有，而一切智的功德则渐次出现——这要以王子之喻来了知。实际上功德也是顿然具足的，也以这个譬喻来了知。

ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཉམ་པའམ་མ་རྟོགས་པ་ཙམ་གྱིས་བསྒྲིབས་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྤྱོད་པ་ནི།
དབུལ་པོའི་ལུས་ཀྱི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེའི་དཔེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །
རང་བཞིན་དེ་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་།
མ་ནོར་བའི་གདམས་ངག་ལ་རག་ལས་པ་ལ་སོགས་པའང་དཔེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །

一切平等，或者仅仅由于不证悟所障蔽而受苦——这要以贫人身上的宝珠之喻来了知。那自性不观待于因等，［而其显现］依赖于无误的口诀等，也以这个譬喻来了知。

གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་སོ་སོར་མ་འདྲེས་པས་ཕྱལ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱེད་པས་རང་གི་ངོ་བོ་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས།
མུ་སྟེགས་ལ་སོགས་པ་ཕྱི་རོལ་པ་དང་མི་འདྲ་བ་ནི།
སྒྱུ་མ་དང་རྨི་ལམ་ལ་སོགས་པའི་དཔེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །
དོན་ཕྱི་ནང་དང་བདེན་རྫུན་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སུ་མེད་པའང་དཔེ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །

又，一切法的因与缘各别不混杂，所以不是杂乱无序的；由缘所生，所以自体不是真实存在的；因此与外道等外人不同——这要以幻、梦等譬喻来了知。义上外与内、真与假等无二，也以这些譬喻来了知。

མཐར་ཕྱིན་པའི་མན་ངག་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད་པ་དང་།
ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྙེད་པར་དཀའ་བ་དང་།
ཇི་ལྟར་རྙེད་པའི་དོན་ཅིག་ཅར་རམ་རིམ་གྱིས་བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་།
དེས་ཐོབ་པའི་ཡུལ་ལ་མི་སླུ་བ་ནི་མི་དང་ལྷའི་སྨན་བཟང་པོ་དང་།
མཆོག་གི་བདུད་རྩིའི་དཔེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །
ཅིག་ཅར་དུ་འཇུག་པ་ཀུན་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་།
དོན་ལོག་པར་རྟོགས་ན་སླར་གནོད་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དཔེ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །

有所谓"究竟的口诀"；一切人都难以得到；所得之义要顿然或渐次地依止；依此所得之境不会欺诳——这要以人天的妙药与最胜甘露之喻来了知。顿然趣入不是一切人的境界，若错解了义理反而会受害等，也以这个譬喻来了知。

དེ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དོན་གྱི་ཡན་ལག་མ་ནོར་བའི་བཤད་པས།
དོན་གྱི་སྙིང་པོ་བརྒྱན་ཅིང་ཡིད་ཆེས་པ་བསྟན་པར་བྱའོ། །

以这些譬喻与义理之支分无误的解释，来庄严义理的心要，显示可信。

【按】"月亮之喻"，大概是说月亮本身圆满不变，而人所见有圆缺，比喻众生与佛本性平等而显现有别，存疑。"王子之喻"，原文 རྒྱལ་བའི་བུ（胜者之子），这里作为譬喻，可能指王子生来就是王种，而王者的才能渐次显现，存疑。"贫人身上的宝珠"，是《如来藏经》《宝性论》等所说如来藏九喻中常见的譬喻。

二十五、总结偈颂（第 582–657 句）

འདིར་བསྡུས་ཏེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ།

这里总摄而说偈颂：

རིན་ཆེན་བརྟག་ཕྱིར་ཀ་ཤི་ཀ་ཡི་རྡོ། །
ཤེས་ལྡན་བུ་ལ་ཕ་ཡིས་གཞག་པ་ལྟར། །
མུ་སྟེགས་སངས་རྒྱས་བར་མ་དོ་རྟོགས་ཕྱིར། །
རྟེན་འབྲེལ་ཕྱག་རྒྱ་ཐུབ་པས་འཁོར་ལ་བཞག །

如同为了鉴别珍宝而有迦尸的试金石，如同父亲为有知的儿子所安排；为了让人了知外道、佛［法］与中间的［差别］，能仁为眷属安立了缘起之印。

ལུང་གི་དག་བྱེད་རིགས་པ་བཟང་པོ་སྟེ། །
རིགས་པ་བདེ་སྐྱེད་ལུང་གི་སྣང་བར་གསུངས། །
ལུང་རིགས་བཟང་ལས་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་མཐོང་། །
དེ་ལས་གཞན་དུ་ནམ་ཡང་སྲིད་པ་མིན། །

善妙的正理是经教的净治者，［经中］说正理是生乐的、经教的光明；从善妙的教理中，见到义理的心要，除此之外决不可能。

ཐོག་མར་བདེ་གཤེགས་ཡོན་ཏན་མོས་པར་འགྱུར། །
དེ་འོག་དེ་འགྲུབ་རྒྱུ་ཡི་ཆོས་ལ་མོས། །
དེ་འོག་སྟོན་བྱེད་བླ་མ་ལ་གུས་འགྱུར། །
མཐར་ནི་རང་སེམས་དག་ལ་དགའ་དང་སྐྱེ། །

最初，对善逝的功德生起信解；之后，对成就它的因法生起信解；之后，对开示的上师生起恭敬；最后，对自心的清净生起欢喜。

འབར་བའི་མེ་དབུས་མྱུ་གུ་སྐབས་མེད་ལྟར། །
མི་ཁོམ་གནས་སུ་དལ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་འཐོབ། །
དེ་ཕྱིར་དགེ་བཅུའི་རྟོག་པ་འདི་བཟང་སྟེ། །
མི་དགེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་དེ་ལྟ་མིན། །

如同在燃烧的火中，没有萌芽的机会；在无暇之处，又怎能得到暇满？所以，十善的分别是好的，不善业的分别却不是那样。

ལྕགས་དང་གསེར་ལས་བྱས་པའི་ལུ་གུ་རྒྱུད། །
འཆིང་བར་འདྲ་ཡང་དེ་ཉིད་ཁྱད་པར་ཆེ། །
དེ་ཕྱིར་ལུང་ལས་དུས་གསུམ་དགེ་པའི་ཚིག །
ང་ཡི་ཡིན་ཞེས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་བསྟན། །

铁与金所作的锁链，同样是束缚，但两者差别很大；所以经中说：三时所说的善语，"都是我的［教法］"，普遍开示。

ལེགས་པར་གསུངས་པའི་དམ་ཆོས་འདུལ་བ་ལས། །
མི་རྟག་བདག་མེད་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་ལ། །
ཡན་ལག་དང་བྲལ་དངོས་གཞི་ཉེས་མེད་གསུང་། །

在善说的正法毗奈耶中，说对于无常、无我之境的事物，若离开［犯戒的］支分，正行就没有过失。

དེ་ཕྱིར་ཐེག་ཆེན་སྔགས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡང་། །
དུས་གཞན་གང་ཟག་གཞན་དང་ཡུལ་གཞན་དང་། །
ཐབས་གཞན་དང་ནི་དོན་གཞན་དགོངས་པ་ཡིས། །
འགལ་ཞིང་འགོག་པ་ཅུང་ཟད་མ་གསུངས་ཏེ། །
དགེ་སློང་རྡོར་འཛིན་དེས་ན་མཆོག་ཏུ་གསུངས། །

所以在大乘密咒的道理中，［佛］以其他时间、其他人、其他境、其他方便、其他意义的密意，丝毫没有说过相违的遮止；所以说比丘持金刚最为殊胜。

དེ་ཕྱིར་རྒྱུད་དོན་དཔག་བསམ་ཤིང་དང་ནི། །
ཡིད་བཞིན་ནོར་དང་བུམ་པ་བཟང་པོ་དང་། །
སྔགས་དོན་རིག་པའི་བླ་མ་རྣམས་གསུངས་ཏེ། །
སེན་དའི་སྒྲ་དང་ཆོམ་རྐུན་སྒྲ་བཞིན་ནོ། །

所以，通达咒义的上师们说：续的义理，如同如意树、如意宝与贤瓶——如同"森达"之声与"盗贼"之声［须依语境了解］。

ཇི་ལྟར་སྨན་མཆོག་ནད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས། །
འབའ་ཞིག་དང་ནི་འདྲེན་མར་བྱིན་པ་ཡིས། །
ཞུ་དང་མ་ཞུ་མཐུ་ཡི་ཁྱད་པར་སྣང་། །
དམ་ཆོས་སྨན་ཡང་དེ་འདྲར་བླ་མ་གསུངས། །

如同最上的药，依病人的差别，或单独给，或配以引药给，就显出消化与不消化、药力的差别；上师说，正法之药也是这样。

རང་རིག་སྒྱུ་འཕྲུལ་བདེ་བ་ཆེན་པོའི་ངང་། །
མ་རིག་སྒྱུ་འཕྲུལ་སྡུག་བསྔལ་ཐོག་མཐའ་མེད། །
ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་སྟེ། །
སྲིད་དང་རྣམ་གྲོལ་གཅིག་དང་ཐ་དད་མིན། །

自证的幻化，是大乐之境；无明的幻化，是苦，无始无终；一切法都是幻化之网，三有与解脱，既非一，也非异。

གཞན་ཡང་དཔེ་ནི་རྟོགས་པའི་དུག་ཙམ་སྟེ། །
ཡང་དག་ཏུ་ན་བཅིངས་པ་གང་ཡང་མེད། །
དེས་ན་ཆོས་ཀུན་བློ་ལྡན་ཅིག་ཤོས་ལ། །
གྲུབ་དང་སྒྲུབ་པ་བསྟན་པ་དེ་འདིར་འཐད། །

又，譬喻只是证悟的［引子］，真实中没有任何束缚；所以，对另一具慧之人，宣说一切法的所成与能成，在这里是合理的。

ཇི་ལྟར་དཔའ་བོ་ཐོགས་མེད་འགྲོ་བ་ཡང་། །
དམན་པའི་དོན་ཕྱིར་ངལ་སོལ་རིམ་གྱིས་འཇུག །
དེ་བཞིན་མཁས་པ་ཆགས་པའི་གནས་མེད་ཀྱང་། །
བློ་ལྡན་དོན་ཕྱིར་གྲུབ་མཐའ་རིམ་གྱིས་སྐྱོང་། །

如同勇士虽然能无碍而行，为了弱者，也会休息、渐次前进；同样，智者虽然没有执著之处，为了具慧者，也渐次护持［各层］宗派。

དེ་ཉིད་ཕྱིར་ན་རྣལ་འབྱོར་ཆེན་པོས་ཀྱང་། །
ཐོག་མར་འགའ་ལ་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་བསྟན། །
གདུལ་བྱ་དམན་གཟིགས་ཕྱི་ནས་རིམ་པ་ཡང་། །
དུ་མ་མཛད་དེ་ཡང་དག་བཞེད་མིན་གཟུང་། །

正因如此，大瑜伽士们也最初对某些人开示义理的心要；见到所化低劣，之后也作了许多次第——要了知那不是［他们］真正的主张。

བློ་ཡི་རིམ་པས་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ལེན། །
དེ་ལས་གཞན་དུ་སྐྱེ་བོ་འདོད་རྒྱལ་གཞུང་། །
དང་པོའི་ལས་པས་ཉོན་མོངས་ལམ་འཇུག་པ། །
བདུད་ཀྱི་སྡེར་གསུངས་ཐར་ཅིང་གྲོལ་བ་མེད། །

依慧的次第来取义理的差别；否则，就成了众人随意的论典。初业者趣入烦恼之道，［经中］说是魔的部类，没有出离与解脱。

བཀྲེས་པ་ཞི་ཕྱིར་རིང་དུ་རྒྱུག་པ་དང་། །
སྐོམ་པ་བསལ་ཕྱིར་ལན་ཚྭའི་ཆུ་འཐུང་དང་། །
སྙན་པར་འདོད་ཕྱིར་ཕ་མ་གསོད་པ་དང་། །
བདེ་བ་འདོད་ཕྱིར་རང་སྲོག་འདོར་བ་འདྲ། །

那就像为了止饥而远跑，为了解渴而喝盐水，为了求名声而杀父母，为了求安乐而舍弃自己的性命。

མི་བཟད་དུག་གིས་ནད་ཀུན་ཞི་བྱེད་པར། །
སྨན་པའི་མཆོག་སྟེ་ཕལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མིན། །
འབར་བ་མེ་ཡིས་ཁྲུས་ཀྱི་ལས་བྱེད་པ། །
གཙང་སྦྲ་ཅན་དེ་རི་དྭགས་ཀུན་གྱིས་མིན། །
ཀེ་ཏ་ཀ་ཟོས་ལྕི་བ་སྨན་གྱུར་པ། །
སྤོས་ཀྱི་གླང་ཆེན་བ་ལང་གཞན་གྱིས་མིན། །

以猛毒止息一切病，是最上的医生，不是凡人；以燃烧之火来作沐浴的，是那种清净之兽（？），不是一切兽类；吃了 ketaka 而粪便成为药物的，是香象，不是其他的牛。

སྙིང་རྗེའི་མཐུ་ཐོབ་རང་ལུས་ཆགས་མེད་དང་། །
ཏིང་འཛིན་དབང་ཐོབ་སྣང་བ་བསྒྱུར་ནུས་དང་། །
མཉམ་ཉིད་གདེང་ཐོབ་འཁྲུལ་པ་ཟིལ་གནོན་པའི། །
དམ་པས་ཡུལ་སྤྱད་གྲོལ་ཏེ་གཞན་གྱིས་མིན། །

得到悲心之力而对自身无贪，得到三摩地自在而能转变显现，得到平等性的把握而压伏迷乱——这样的圣者受用诸境而解脱，不是别人。

དེ་ཕྱིར་སྙིགས་མའི་དུས་འདིར་སློབ་མ་ཡིས། །
ཡང་དག་བླ་མ་བཙལ་བ་ཆེད་ཆེ་སྟེ། །
དེ་ལོག་ན་ནི་ཐམས་ཅད་ལོག་པར་འགྱུར། །
ལོག་པའི་ལམ་གྱི་སྲིད་མཚོར་ཡུན་རིང་འཁྱམས། །
ཞེས་བྱ་བའོ། །

所以，在这浊世之中，弟子寻找真实的上师极为重要；若那颠倒了，一切都会颠倒，在邪道的三有之海中长久漂泊。——这样说。

【按】"迦尸的试金石"，原文 ཀ་ཤི་ཀ་ཡི་རྡོ，可能指迦尸（Kāśī）出产的试金石，存疑。"离开支分，正行就没有过失"，大意似是：律中犯根本罪须具足诸支分，缺少支分则不成根本罪，作者借此说明密咒中的种种开许须依条件理解，存疑。"'森达'之声"（སེན་དའི་སྒྲ），可能是梵语 saindhava，此词兼有"盐""马"等义，须依语境了解，是印度论典中常用的例子；"'盗贼'之声"所指不明，存疑。"譬喻只是证悟的［引子］"，原文 རྟོགས་པའི་དུག་ཙམ，"དུག"（毒）字疑有讹误，存疑。"以火沐浴之兽"，可能指印度传说中能入火而不焚的某种动物，存疑。"ketaka"（ཀེ་ཏ་ཀ），植物名；"香象"粪便成药之说，是印度的传说，存疑。第 643–652 句的要点是：受用诸境而解脱，只是具大悲、三摩地自在、得平等性把握的圣者的境界，不是一般人能做的。

二十六、真实的瑜伽士即"狮子"（第 658–662 句）

དེ་ལྟར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་མཐར་རྟོགས་པས།
ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་བྱེ་བྲག་ཤིན་ཏུ་ཕྱེད་པ་དང་ཐེག་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ཡང་དོན་མི་འགལ་བར་བསྟན་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པས་འདྲེན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་གུས་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དང་།
ཚད་མ་གསུམ་གྱིས་ཆོས་རྣམས་བདག་མེད་པར་གཏན་ལ་ཕེབས་པས་དོན་ལ་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་ཤིང་གདེང་དུ་གྱུར་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་སྟེ།
འཇོམས་བྱེད་སེང་གེ་བདག་གི་གཞུང་། །
ཞེས་བྱ་བའོ། །

这样，由于究竟证悟一切法缘起，所以能极善区分道与非道；虽然分为三乘，也了解所示的义理并不相违，所以对诸导师的教法恭敬、信解；以三量抉择诸法无我，所以了知义上一切平等而得到把握——这就是真实的瑜伽士，也就是"摧伏它的狮子，是我的论"。

【按】"三量"，可能指现量、比量与圣教量，存疑。

二十七、仅凭名言自称瑜伽士的危险（第 663–666 句）

དེ་ལྟ་བུའི་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་ཉམས་སུ་ལོན་པ་མེད་པར་ཐ་སྙད་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས།
རྣལ་འབྱོར་དུ་མཆིས་ཤིང་།
ལོག་པའི་ལམ་ལ་འཇུག་པ་ནི།
ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཡངས་ས་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་ཡང་ཉམ་ང་བར་སྣང་ངོ་། །

这样的瑜伽士之智，如果没有证悟、没有体验真如，只是依靠名言而自称瑜伽士、趣入邪道，那就因为在颠倒的悬崖边绕行，而显得极为危险。

二十八、续中预言末世"行瑜伽者"的堕落之相（第 667–776 句）

རྒྱུད་ལས་ཀྱང་།

续中也说：

ཕྱི་མའི་དུས་ཀྱི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་མང་དག །
བརྐམ་ཞིང་རབ་གཏུམ་མ་བསྡམས་འབྱུང་བར་འགྱུར། །
སྡིག་ལ་རབ་དགའ་རྣལ་འབྱོར་ཡོ་བྱད་ཆགས། །
རྒྱུད་ཆེན་འདི་དང་བཞི་པ་འདི་སྤོང་འགྱུར། །

后世的许多行瑜伽者，贪婪、极为暴戾、不加约束；极喜罪恶，贪著瑜伽的资具；将会舍弃这部大续与这第四［灌顶］。

རྒོད་ཅིང་དབང་པོ་གཡེངས་ལ་ཕྲག་དོག་ཅན། །
གནས་ལ་ཆགས་ཤིང་རྙེད་ལ་འདོད་པ་དག །
སྦྱོར་བ་བྱེད་པའི་སྐབས་ལ་རྟག་ཏུ་གནས། །
བཞི་པ་འདི་ནི་རབ་ཏུ་སྤོང་བར་འགྱུར། །

轻浮、诸根散乱、心怀嫉妒，贪著住处、欲求利养，恒常停留在行［双运］结合的时候；将会极力舍弃这第四［灌顶］。

རྐང་ལག་བརྡེབས་ཤིང་ཁ་ནི་གྱ་ཚོམ་སྨྲ། །
རྩེ་འཇོ་ལ་ཞེན་དགོད་ལ་རྟག་པར་ཞུགས། །
གཅིག་ལ་གཅིག་གིས་མགུལ་འཁྱུད་ལག་ཀྱང་སྦྲེལ། །
གྲོང་དུ་འཇུག་ན་སྤྱོད་ལམ་གཞན་དུ་ཆོས། །

拍手跺脚，口出粗语，耽于嬉戏，恒常好笑，互相搂颈、执手；进入村落时，又作出另一种威仪。

མི་རིགས་སྦྱོར་བའི་མཚན་ཉིད་འདི་དག་སྟེ། །
གཞན་གྱི་བུ་མོ་ལ་ཡང་རྟག་ཏུ་ཆགས། །
གཟུགས་ཀྱིས་རྒྱགས་ཤིང་མདུད་པ་བོར་བ་ཡིན། །

这些都是不当结合之相：恒常贪著他人的女子，以色身骄慢，抛弃了［戒律的］结。

གྲོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་ཡུལ་འཁོར་ཀུན་དུ་རྒྱུ། །
དེ་དག་བཟའ་དང་བཏུང་བ་རབ་ཏུ་ཞུགས། །
གླུ་དང་བྲོ་གར་དེ་བཞིན་རོལ་མོ་དང་། །
ཉོ་ཚོང་ལྷག་པར་བྱེད་ཅིང་རབ་ཏུ་བརྩོན། །
བཏུང་བ་དག་ལ་ཆགས་ཤིང་ངོ་ཚ་བོར། །
མི་རིགས་བརྩོན་པས་སྤྲིང་ཡིག་བསྐུར་བར་བྱེད། །

遍游村落、城镇与国土，极为耽溺饮食；歌舞、音乐，以及买卖，特别勤作；贪著饮料，抛弃羞耻；以不当的勤作递送书信。

དམ་ཚིག་དེ་བཞིན་སྤྱོད་ལམ་བཏང་ནས་ནི། །
ཁྱིམ་པ་དག་རང་བསྟེན་ཅིང་དམ་དྲལ་ནས། །
དེ་དག་དམ་ཚིག་ཤིན་ཏུ་ལོག་པར་གནས། །

舍弃誓言与威仪之后，亲近在家人，违背誓言，安住于极为颠倒的誓言之中。

ལས་གང་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་རྟག་སྨད་པ། །
སྲང་དང་ཚད་ལ་གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། །
དེ་འདྲའི་སྡིག་པ་ཉོན་མོངས་ལས་བྱས་པས། །
ལས་ངན་བྱེད་པ་དེ་དག་ངན་སོང་འགྲོ། །

金刚持所恒常呵斥的业——在秤与量上欺诈等，以烦恼造作这样的罪，造恶业的人将会堕入恶趣。

དུང་དང་གསེར་དང་ནོར་བུ་མང་བ་དང་། །
ཁྱིམ་དང་གཉེན་བཤེས་རྣམས་སྤངས་དཀྱིལ་འཁོར་ཞུགས། །
སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་འདི་ལ་ངེས་བྱུང་ནས། །
སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་སྤྱོད་པར་བྱེད། །

舍弃众多的螺、金与宝珠，舍弃家与亲友，入了坛城，对佛的教法生起出离之后，［却］极力造作罪业。

ནོར་དང་འབྲུ་ལ་སྙིང་པོར་འདུ་ཤེས་ཤིང་། །
བཞོན་དང་བ་ལང་ཤིང་རྟ་རྣམས་ལ་ཆགས། །
གང་ལ་རྣལ་འབྱོར་ནན་ཏན་མེད་པ་རྣམས། །
དེ་དག་གིས་ཀྱང་ཅི་ཕྱིར་དཀྱིལ་འཁོར་ཞུགས། །

把财物与谷物当作心要，贪著乘骑、牛与车辆；那些对瑜伽不殷勤的人，又为什么要入坛城呢？

ངས་ནི་སྔོན་ཚེ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ན། །
ལུས་དང་སྲོག་ལ་རབ་ཏུ་མ་བལྟས་པར། །
ང་ཡིས་ཏིང་འཛིན་བཞི་པ་འདི་བཙལ་ན། །
དེ་དག་དེ་ཚེ་འདི་ཐོས་གད་མོས་འདེབས། །

我往昔行瑜伽时，不顾身命，寻求这第四三摩地；那些人那时听到这个，就加以嘲笑。

བཟོད་པ་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་སྤྲོས་པར་བྱེད། །
རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ངེད་ཡིན་ཚིག་ཏུ་སྨྲ། །
དམ་ཚིག་ཉམས་ལ་བྱང་ཆུབ་ག་ལ་ཡོད། །
དམ་ཚིག་དྲལ་ནས་བྱང་ཆུབ་འདི་ཐོབ་པ། །
ངས་ནི་མ་ཐོས་ནམ་ཡང་ཡོད་མ་མཐོང་། །

舍弃了忍辱而大作戏论，口说"我们是行瑜伽者"；誓言衰损了，哪里还有菩提？违背誓言而得到这菩提的，我从来没有听过，也从来没有见过。

ཤེས་རབ་དམན་ཞིང་ཡོན་ཏན་རབ་སྤངས་པ། །
རྒྱུད་ཆེན་མཆོག་གི་ཉེས་པ་རྟག་ཏུ་བརྗོད། །
འཚོ་བ་མེད་པ་མང་པོ་རྣལ་འབྱོར་བྱེད། །
སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་ཀུན་མི་འདོད། །
བྱིས་པ་དེ་དག་བདག་ཏུ་ལྟ་ལ་ཆགས། །
སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཐོས་ན་སྐྲག་པར་འགྱུར། །

智慧低劣，极为舍弃功德，恒常宣说殊胜大续的过失；许多没有生计的人来作瑜伽，一切方面都不欲求佛的菩提；那些孩童贪著我见，听到空性就恐惧。

གང་དག་དམ་ཚིག་སྲུང་ཞིང་ཡོན་ཏན་ལྡན། །
བྱམས་ལ་གནས་ཤིང་རྟག་ཏུ་བཟོད་རྟོག་པ། །
མཉེན་ཞིང་དེས་པ་ཤིན་ཏུ་བསྡམས་པ་རྣམས། །
དེ་དག་དེ་ཚེ་ཡོངས་སུ་བརྙས་པར་འགྱུར། །

那些守护誓言、具足功德、安住于慈心、恒常思维忍辱、柔和调顺、极为约束的人，那时会被完全轻侮。

གང་ཡང་ཤིན་ཏུ་དམ་བྲལ་སེམས་ལྡན་དང་། །
མི་བཟད་མ་རུངས་ངན་པའི་ལས་བྱེད་པ། །
དམ་ཚིག་མ་ཡིན་སྤྱོད་ཅིང་འཐབ་ལ་དགའ། །
དེ་དག་དེ་ཡི་དུས་ན་རྩོད་པར་འགྱུར། །

那些极无誓言之心、造作猛恶不善之业、行非誓言之事、好于争斗的人，那时将会兴起诤论。

ཡང་དག་མཆོག་གིས་གསང་ཆེན་འདིར་ཞུགས་ནས། །
རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཟེར་ཞིང་། །
བྱ་བ་མ་ཡིན་ཀུན་ལ་འཇུག །
འཇིག་རྟེན་སུན་བྱེད་རྐུན་པོ་འབྱུང་། །

以真实最胜之名进入这大秘密之后，口说"我们是行瑜伽者"，却趣入一切不应作之事——将会出现毁坏世间的盗贼。

འཇིག་རྟེན་དབུགས་ནི་དབྱུང་ངོ་ཞེས། །
མགོ་ལ་ཆུ་རྒྱུན་ལྡུགས་པར་བྱེད། །
ཅོད་པན་རྡོ་རྗེ་དྲིལ་བུ་སོགས། །
མགོ་ལ་ལག་པས་རབ་ཏུ་འཛིན། །
དེ་རྗེས་དེ་ནི་འཚོ་བ་སྒྲུབ། །

说"让世间得到安慰"，就在［人的］头上倾注水流；把宝冠、金刚、铃等，用手放在［人的］头上；之后就以此谋生。

ཁ་ཅིག་སློབ་མའི་ཚོགས་སྡུད་ཅིང་། །
ང་ཡི་ཚིག་ནི་འདི་ཉིད་དག །
ཡིན་ཞེས་ཟེར་ཞིང་བྱིས་པ་འཇིག །
གསང་བ་ལོག་པར་རབ་ཏུ་སྟོན། །

有的聚集弟子之众，说"我的话就是这个"，毁坏孩童，颠倒地开示秘密。

ཁ་ཅིག་བས་མཐར་རབ་འཁོད་ཅིང་། །
བདག་མེད་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན། །
སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་མི་གནས་པར། །
འཇིག་རྟེན་སྔགས་སོགས་སྒྲུབ་པར་བྱེད། །

有的住于极边远之处，对于无我的般若波罗蜜多，连一刹那也不安住，却修持世间的咒术等。

ཁ་ཅིག་སློང་མོས་རྒྱུ་བྱེད་ཅིང་། །
ཀུན་དུ་འགྲོ་ཞིང་གྱ་ཚོམ་སྨྲ། །
མི་མོ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་ཆགས། །
སངས་རྒྱས་དམ་ཚིག་རབ་ཏུ་འཇིག །

有的以乞讨流浪，到处游走，口说粗语，极为贪著女人，极力破坏佛的誓言。

ཁ་ཅིག་གྲོང་དུ་འཁོད་བྱེད་ཅིང་། །
བཟའ་དང་བཏུང་ལ་རབ་ཏུ་ཆགས། །
ཁྱེའུ་དང་བུ་མོ་ཕལ་མང་དང་།
དགོད་ཅིང་རབ་ཏུ་རྩེ་བར་བྱེད། །

有的住在村中，极为贪著饮食，与许多孩童嬉笑玩耍。

ཁ་ཅིག་རོལ་མོ་ཟློས་གར་དང་། །
གླུ་དང་རྒྱན་པོ་འགྱེད་བྱེད་དང་། །
འདུས་པའི་ཚོགས་ལ་ལྟ་བྱེད་ཅིང་། །
བཟོ་ཡི་གནས་ལ་རབ་ཏུ་སློབ། །

有的观看音乐、歌舞、歌唱与赌博，观看集会，极力学习工巧。

ཁ་ཅིག་ཚོང་དང་ཞིང་ལས་དང་། །
གླང་པོ་བ་ལང་སོགས་བྱེད་ཅིང་། །
ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་འདྲེན་པ་དང་། །
ཉེས་པ་མང་པོ་རབ་ཏུ་བྱེད། །

有的从事买卖与农业，饲养象、牛等，驾驶车辆等，作许多过失。

གཞན་ཡང་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཡི། །
དགེ་སྦྱོང་དང་ནི་དགེ་སྦྱོང་མ། །
དགེ་བསྙེན་མ་དང་དགེ་བསྙེན་དག །
ཕན་ཚུན་མཚོན་གྱིས་རབ་ཏུ་འདེབས། །

又，行瑜伽的沙门、沙门尼、优婆夷与优婆塞，彼此以兵器相击。

ལེགས་པར་གསུངས་པའི་འདུལ་བ་ལ། །
རབ་ཏུ་མི་གནས་སྲུང་མི་བྱེད། །
སངས་རྒྱས་རྒྱལ་མཚན་སུན་འབྱིན་ཅིང་། །
ཕས་ཕམ་ལ་སོགས་རབ་ཏུ་བྱེད། །

对善说的毗奈耶，不安住、不守护，毁坏佛的胜幢，极犯他胜罪等。

གང་གིས་བཏུང་བའི་མཆོག་མི་ཤེས། །
སཱ་ལུ་ལ་སོགས་བཅོས་སྦྱར་བའི། །
མྱོས་པའི་ཁུ་བ་འཐུང་བྱེད་ཅིང་། །
དེ་ཡིས་ཕུང་ཁྲོལ་རབ་ཏུ་བསྐྱེད། །

不知道最胜的饮料，［却］饮用以稻米等酿造的醉人之液，由此极生败坏。

གང་དག་ཐ་སྙད་ཙམ་ཅིག་ལ། །
བརྟེན་ཏེ་མི་དགེའི་ལས་བཅུ་སྤྱོད། །
དེ་དག་འགྲོ་བ་ཅི་འདྲ་བ། །
འདྲེན་པ་ཡིས་ཀྱང་ག་ལ་རྟོགས། །
ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །

凡是仅仅依靠名言而行十不善业的人，他们将去往何种趣处，就连导师又怎能了知呢？——这样说。

【按】这一大段续文的出处待考，存疑。它所描述的，都是末世以"瑜伽行者"自居、实则破戒败德者的种种行相，是作者所要警诫的反面，读者切不可误为修行之法。"恒常停留在行［双运］结合的时候"，指只贪著业手印之行而不求了义。"抛弃了［戒律的］结"，原文 མདུད་པ་བོར་བ，意思不很确定，存疑。"毁坏孩童"（བྱིས་པ་འཇིག），"孩童"在这里多指愚昧无知的初学者，存疑。"最胜的饮料"，指密续中所说的甘露（菩提心），而不是酒；这里正是批评以饮酒冒充密行者。"他胜罪"，即比丘的根本重罪（波罗夷）。

二十九、以狮子为喻的种种相合之义（第 777–809 句）

གཞན་ཡང་སེང་གེ་ལ་དཔེར་བཞག་པ་ནི་དོན་མཐུན་པ་མང་དུ་ཡོད་དེ།
འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནི་འཁོར་བ་མ་རྟོགས་པའི་དུས་ན་ཡང་།
རང་བཞིན་གྱིས་མཐུ་དང་ལྡན་པ་དང་།
བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྟོགས་ཤིང་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་གཞན་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་དང་།
བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་གོམས་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་དུས་ན་མི་མཐུན་པ་རྩད་ནས་འཇོམས་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་དང་།
དེ་དང་ལྡན་པའི་དམ་པ་དཀོན་པ་དང་། །
དེ་དཔའ་བ་དང་།
དེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རི་དང་།
རྫོང་ལ་གནས་པ་དང་།
དེ་བདག་མེད་པའི་སྒྲ་སྒྲོགས་པ་དང་།
དེ་རང་གི་རྒྱུད་ལེགས་པར་འཇོག་པ་ལ་སོགས་པའོ། །

又，以狮子为喻，有许多相合之义：菩提心即使在［流转］轮回、尚未证悟之时，自性也具有力量；证悟菩提心、一生起之时，就具有压伏他者的力量；修习菩提心到究竟之时，具有从根本摧毁违品的力量；具有它的圣者稀有；它勇猛；它住于空性的山岳与要塞；它宣说无我之声；它善于安置自己的相续等。

དེ་ལྟར་གཞུང་དག་ལས་ཀྱང་། །
ཇི་ལྟར་ཁྱུང་དང་སེང་གེའི་བུ། །
མངལ་དང་སྒོ་ངས་བསྒྲིབས་གྱུར་ཀྱང་། །
རང་ལ་ཡོད་པའི་རྩལ་གྱིས་ནི། །
གཉེན་པོར་འགྱུར་བའི་མཐུ་སྟོབས་ལྡན། །

论中也说："如同大鹏与狮子之子，虽然被胎与卵所遮蔽，以自身本有的能力，具有成为对治的力量。"

བྱང་ཆུབ་སེམས་ལ་འཇུག་པ་དང་། །
དེ་བཞིན་སྨོན་པར་བྱེད་པ་ནི། །
མུན་པ་ལོ་སྟོང་ལོན་པ་ཡང་། །
སྒྲོན་མེ་གཅིག་གིས་སེལ་བར་བྱེད། །

"趣入与发愿菩提心，如同千年的黑暗，一盏灯就能除去。"

དེ་བཞིན་སེང་གེའི་ཕྲུ་གུས་ཀྱང་། །
ཤིན་ཏུ་རྒས་པའི་གཅན་གཟན་འཇིགས། །
གཅན་གཟན་རྒྱལ་པོ་གཅིག་པུས་ཀྱང་། །
གླང་ཆེན་དྲེགས་ཁྱུའི་ཀླད་པ་འགེམས། །
ས་ལ་སེང་གེ་ཁྱུས་འཁོད་སྔོན་མ་བྱུང་། །
གང་ཟག་དམ་པ་ཁྱུས་འཁོད་སྔོན་མ་བྱུང་། །
དཔའ་བོ་སེང་གེ་ལྟ་བུར་འཇིགས་མེད་སྤྱོད། །

"同样，狮子之子，也令极老的猛兽恐惧；兽中之王独自一个，也能击碎傲慢象群的头脑。地上狮子成群而居，从来没有过；圣者成群而居，从来没有过；勇士如狮子般无畏而行。"

ཅེས་བྱ་བ་དང་།
དཔེར་ན་སེང་གེ་རི་སུལ་བརྟེན་ནས་འཇིགས་མེད་པར། །
རི་དྭགས་ཕྲ་མོ་མང་སྐྲག་བྱེད་ཅིང་སྒྲ་སྒྲོགས་ལྟར། །
མི་ཡི་སེང་གེ་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་བརྟེན་ནས། །
མུ་སྟེགས་ཅན་མང་སྐྲག་བྱེད་འཇིག་རྟེན་སྒྲ་ཡང་སྒྲོག །
ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །

——这样说。又说："譬如狮子依于山谷，无畏地使众多小兽恐惧，而发出吼声；人中狮子依于般若波罗蜜多，使众多外道恐惧，也发出［震动］世间之声。"——这样出现。

【按】第 788–803 句所引"论"，出处待考，存疑；其中"千年的黑暗，一盏灯就能除去"，是佛典中常见的譬喻。第 805–808 句"人中狮子依于般若波罗蜜多"一偈，可能出自般若经类，存疑。

三十、狮子由自身之缘而死：极无住的瑜伽士也是如此（第 810–824 句）

གཞན་ཡང་སེང་གེ་ཁོ་ན་ལ་དཔེར་བཞག་པ་ནི།
སེང་གེ་ནི་རི་དྭགས་གཞན་གྱིས་གཞོམ་པར་མི་ནུས་ཤིང་།
མཐར་རང་གི་རྐྱེན་གྱིས་འཆི་བར་འགྱུར་ཏེ།
དེའི་རོ་ཡང་གཞན་གྱིས་བཤིག་པར་མི་ནུས་ལ།
རང་ཉིད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ།
ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་མི་གནས་པར་སྨྲ་བའི་རྣལ་འབྱོར་པ་ཡང་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །

又，只以狮子为喻的［另一层意思］是：狮子不能被其他野兽摧毁，最终由于自身的因缘而死；它的尸体，他者也不能毁坏，而是自己的蕴无余地毁坏——说一切法极无住的瑜伽士，也应这样了知。

དེ་ཡང་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་མེ་དང་འདྲ་བ་དང་།
སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལམ་དང་འདྲ་བ་དང་།
དེ་བཞིན་ཉིད་དམིགས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཆུ་དང་འདྲ་བ་དང་།
ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ནམ་མཁའ་དང་འདྲ་བའི་རྣལ་འབྱོར་ལ་མི་གནས་པར་གནས་པའི་ཚུལ་གྱིས།
ཡུན་རིང་དུ་གོམས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་།
གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་།
དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་།
འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ།
དུས་གསུམ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་ནས་གང་ཅི་ལ་ཡང་གནས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །

也就是：以如火一般的各别观察之智、如道一般的幻化网三摩地、如水一般的缘真如三摩地、如虚空一般的俱生菩提心之瑜伽中"不住而住"之理，以长久串习之缘，舍弃一切违品的分别、对治方面的分别、真如的分别与果的分别，得到三时平等之位后，就不住于任何［处］。

【按】这一节的意思是：极无住的见地不会被他宗所破，最终连"违品、对治、真如、果"等一切分别也由自身串习而消尽，就像狮子由自身而灭、尸体也不留。"火、道、水、虚空"四喻，配四种瑜伽，所指的具体修法待考，存疑。

三十一、结尾偈颂之一：以菩提心摄持，一切都是正道（第 825–866 句）

འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ།

这里有偈颂说：

ཇི་ལྟར་ནད་མེད་རྩིས་ནི་ཁྱབ་པ་ཡི། །
ཐ་མལ་ཟས་ཀྱང་སྨན་གྱི་མཆོག་ཡིན་ལྟར། །
མཉམ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱིས་ཟིན་པ་ཡི། །
བསྐྱེད་རྫོགས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་ལམ་ཡིན་ནོ། །

如同遍布了无病之药的平常食物，也成为最上的药；以平等性的菩提心所摄持的一切生起次第与圆满次第，都是真实之道。

དབའ་དང་ཡན་དང་གཟུང་དང་བཏང་བ་དང་། །
བསྐྱིལ་དང་གཞུག་དང་ལྟ་དང་བསྲེ་ལ་སོགས། །
གནད་ཀྱི་མན་ངག་གང་ལ་གོམས་བྱས་ཀྱང་། །
སླུ་བ་མེད་དེ་ཡང་དག་ལམ་ཡིན་ནོ། །

收、放、持、舍、旋卷、安置、观看、融合等，任何要害的口诀，无论串习哪一种，都不欺诳，都是真实之道。

མི་ཤེས་མི་གནས་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཀློང་། །
དུས་རྣམས་ཀུན་ཤེས་རེ་དོགས་མེད་པའི་བློ། །
མཐར་ཐུག་དོན་གྱི་དགོངས་པ་དེ་ཡིན་ཏེ། །
ཐིག་ལེ་ཆེན་པོ་ཡི་གེ་མེད་པའི་ལྷ། །

不知、不住、平等性之界，了知一切时而无希惧之心——那就是究竟义的密意，是大明点，是无字之本尊。

བསྐལ་པ་དུ་མར་དགེ་ཚོགས་སྤྱད་པའི་མཐུས། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་གདམས་ངག་འདི་ཐོས་ན། །
རིན་ཆེན་རྡོ་ལས་བདུད་རྩིའི་ཆུ་འབྱུང་བཞིན། །
དད་པའི་མཆི་མ་སེམས་ཀྱི་གཏིང་ནས་འབྱུང་། །

以多劫中行持善聚之力，若听到这菩提心的口诀，就像从宝石中流出甘露之水，信心的泪水从心底涌出。

ངང་པའི་ཚོགས་ནི་མཁའ་ལ་ཀུན་དུ་རྒྱུ། །
གང་ལ་མདས་ཕོག་དེ་ནི་ས་ལ་ལྟུང་། །
བུས་པ་བདེ་འདོད་རྫུན་པའི་ཡུལ་ལ་རྒྱུག །
མན་ངག་མཚོན་ཕོག་རྣལ་འབྱོར་ཤི་དང་འདྲ། །

天鹅之群在空中到处飞翔，被箭射中的就落到地上；孩童为求安乐而追逐虚妄之境，被口诀之箭射中的瑜伽士，就如同死去。

འཇིག་རྟེན་བྱེད་སྤྱོད་ཁེ་དང་གྲགས་པ་ཀུན། །
རྨི་ལམ་བྲག་ཅའི་ས་དང་འདྲར་གཟིགས་ནས། །
ཆགས་མེད་ཐུགས་རྗེ་དོན་དམ་ཀློང་ན་འཕྱོ། །
འགྲོ་བའི་གཉེན་གཅིག་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱི་ཡིན། །

把世间的作为、利益与名声，一切都看作如梦、如谷响之地，以无贪的悲心飘游于胜义之界——众生唯一的亲友，就是阿瓦都底。

རང་བཞིན་སྟོང་པ་སྟོང་པས་རྣམ་དབེན་པ། །
རྟོག་པའི་གང་ཟག་ཆད་པའི་ལམ་གྱིས་འཇིགས། །
བདེ་བའི་ཐང་ལ་མི་ཤེས་མགོན་པོའི་ཚོགས། །
མཚན་མོ་རྒྱུ་བ་གཡས་སོགས་དགོས་པར་ལྡན། །

自性是空，以空而极为寂静；分别之人，被断灭之道所惊吓；在安乐的平原上，不知者的怙主们，如同夜间行走须有右［路］等，具有必要（？）。

སྲིད་པའི་གླང་ཆེན་འཁྲུལ་པ་ཀུན་བཅོམ་ནས། །
རྟོག་མེད་ལྷུན་གྲུབ་དུས་གསུམ་མཉམ་པའི་རྫིང་། །
རིག་པའི་སེང་གེ་རང་སྲོག་དེ་རུ་འདོར། །
རང་རྒྱུད་རྩལ་གྱིས་བདག་མེད་སྒྲ་ཆེན་སྒྲོགས། །

摧毁了三有之大象的一切迷乱之后，在无分别、任运成就、三时平等的池中，觉性的狮子在那里舍弃自己的性命，以自相续的力量，发出无我的大吼。

ཇི་ལྟར་ཆུ་ནི་མེ་ཡི་གཉེན་པོ་སྟེ། །
རྒྱ་མཚོའི་ཆུ་འཁོར་དག་ལས་མེ་ཡང་འབར། །
དེ་ལྟར་སྐྱེ་མེད་སྐྱེ་བའི་གཉེན་པོ་སྟེ། །
མ་སྐྱེས་ཆོས་ལ་སྒྱུ་འཕྲུལ་དྲ་བ་འབྱུང་། །

如同水是火的对治，而从大海的水轮中也燃起火来；同样，无生是生的对治，而在无生之法中，出现幻化之网。

དེ་ལྟའི་དོན་ལ་སྐྱེ་བ་ཡོད་དམ་མེད། །
ཐུབ་ལ་གཞན་དོན་མཛད་དམ་འོན་ཏེ་མིན། །
སྨྲ་བསམ་ལས་འདས་རྣམ་པ་ཀུན་གྱི་མཆོག །
དེ་ཕྱིར་སྙིང་པོའི་དོན་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱོས། །
ཞེས་བྱའོ། །

在这样的义理中，有生，还是没有生？能仁是在利益他人，还是没有？［这］超越言说与思维，是具一切相之最胜；所以，要对心要之义生起信心。——这样说。

【按】"收、放、持、舍、旋卷、安置、观看、融合"，都是风息、明点等圆满次第修法的术语，具体所指须依上师口授，存疑。"被口诀之箭射中的瑜伽士如同死去"，比喻我执与分别被口诀所断，不是字面上的死亡。"众生唯一的亲友，就是阿瓦都底"，"阿瓦都底"既是中脉之名，也是本篇作者"阿瓦都底巴"之名，这里可能双关，存疑。第 850–853 句文句难解，这里照字面译出，存疑。"从大海的水轮中燃起火来"，指印度传说中的"海底火"（梵 vaḍavāgni）。"觉性的狮子舍弃自己的性命"，与第三十节"狮子由自身之缘而死"的譬喻相呼应。

三十二、具一切相最胜之空性：教证（第 867–923 句）

རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་དང་ལྡན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཁྱབ་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི།

具一切相之最胜的空性，成为一切的能遍者，那就是：

གཞུང་ལས་ཀྱང་།
དེ་ནི་ངག་གིས་འཇུག་པ་མེད། །
རང་རིག་པ་ཡང་མེད་པ་དེ། །
བློ་ནི་ཚུ་རོལ་དག་ཏུ་བརླག །
དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་ཡིན། །
དངོས་དང་དངོས་མེད་སྤངས་གསལ་གང་། །
ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་ལས་ཕ་རོལ་གྱུར། །
གྲོགས་མོ་བདག་གིས་སྨྲས་པའོ། །
དེར་ནི་བརྟན་གྱིས་གཡོ་མ་བྱེད། །
དོན་འདི་ཐུབ་དབང་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །
ཞེས་པ་དང་།

论中也说："它不是语言所能趣入的，也没有自证；心智在这边就已消亡；它极为甚深。舍弃有与无而明然者，超越了俱生；朋友，这是我所说的；在那里要坚稳，不要动摇；这一义理是能仁的行境。"——以及：

ཡང་རྒྱུད་ལས།
ཇི་ལྟར་ནམ་མཁའ་ཕྱོགས་རྣམས་ན། །
ཀུན་ལ་རྟག་པར་མི་གནས་པ། །
དེ་བཞིན་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ལ། །
གསང་སྔགས་མགོན་པོ་མི་གནས་སོ། །
ཇི་ལྟར་དངོས་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ། །
གནས་ཤིང་རྟག་ཏུ་རྣམ་སྣང་ཡང་། །
དེ་ནི་གནས་སུ་མི་འགྱུར་བ། །
གསང་སྔགས་མགོན་པོའང་དེ་བཞིན་ནོ། །

续中又说："如同虚空在一切方中，恒常都不安住；同样，在一切法中，密咒怙主都不安住。如同诸事物在虚空中，安住而恒常显现，但［虚空］并不成为住处，密咒怙主也是这样。"

ནམ་མཁའ་དུས་གསུམ་ལ་སོགས་དང་། །
ཇི་ལྟར་བྲལ་བར་འདོད་པ་བཞིན། །
དེ་ལྟར་གསང་སྔགས་མགོན་པོ་ཡང་། །
དུས་གསུམ་མེད་ཀྱང་རྣམ་པར་སྣང་། །
མིང་ཙམ་དུ་ནི་གདགས་པའི་གནས། །
བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་དང་བྲལ། །
ནམ་མཁའ་ལ་ནི་ཐ་སྙད་དུ། །
མཁས་པ་རྣམས་ནི་འདོགས་པར་བྱེད། །
མིང་མ་གཏོགས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་། །
ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་མཁའ་བཞིན། །
དེ་བཞིན་གསང་སྔགས་དབང་ཕྱུག་ཀྱང་། །
ཐ་སྙད་ཙམ་དུ་སྣང་བར་ཟད། །

"如同虚空被认为远离三时等，同样，密咒怙主虽然没有三时，也显现出来。仅以名字施设之处，离开了作者等；对于虚空，智者们在名言中施设；除了名字以外，一点也没有，如同虚空；同样，密咒自在也只是显现为名言而已。"

མེ་དང་ཆུ་དང་རླུང་མ་ཡིན། །
ས་དང་ཉི་མའང་མ་ཡིན་ཞིང་། །
ཟླ་བ་ལ་སོགས་གཟའ་ཀུན་མིན། །
ཉིན་པར་མ་ཡིན་མཚན་མོའང་མིན། །
སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་འགག་པའང་མིན། །
འཆི་བ་དང་ནི་རྒུད་པའང་མིན། །
སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཡུད་ཙམ་མིན། །
ལོ་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ཞིང་། །
འཇིག་པ་དང་ནི་འཆགས་པའང་མིན། །
བསྐལ་པའི་གྲངས་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །
དགེ་དང་མི་དགེ་ལས་བྱུང་བའི། །
དབུས་སུ་ཡོད་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །

"不是火、水、风，也不是地与日，不是月等一切星曜，不是昼，也不是夜，不是生，也不是灭，不是死，也不是衰，不是刹那，也不是须臾，不是年等，不是坏，也不是成，也没有劫的数目，也不存在于从善与不善所生的［业］之中。"

ཀུན་མཁྱེན་གོ་འཕང་འདོད་པ་ཡིས། །
རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ། །
དེ་ཀུན་གང་ལའང་མེད་འགྱུར་བ། །
དེ་ལ་རྟག་ཏུ་བརྩོན་པར་བྱ། །
ཞེས་པ་དང་།

"希求一切智之位的人，［对于］种种的分别，要在那一切都不存在的［境界］中，恒常精进。"——以及：

ཡང་རྒྱུད་ལས།
རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཆོས་ཉིད་འདས། །
ཡེ་ཤེས་གཉིས་མེད་ཚུལ་འཆང་བ། །
རྣམ་པར་མི་རྟོག་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། །
དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་ལས་བྱེད་པ། །
སངས་རྒྱས་ཐོག་མ་ཐ་མ་མེད། །
ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །

续中又说："识超越于法性，持智慧无二之理，无分别而任运成就，作三时诸佛的事业，佛无始也无终。"等等——［显示了］甚深与广大。

【按】第 868–877 句所引"论"，以"朋友"（གྲོགས་མོ）称呼听者，文体像成就者的道歌，出处待考，存疑。第 879–915 句所引"续"中的"密咒怙主"（གསང་སྔགས་མགོན་པོ）与"密咒自在"（གསང་སྔགས་དབང་ཕྱུག），在汉译密典中常译为"秘密主"，是金刚手的称号；这段续文"如虚空离一切分别"等的意趣，与《大日经》中的说法相近，但这里"密咒怙主"似作为所说的主体，也可能原是对秘密主的呼告，存疑。第 918 句"识超越于法性"，意思不很确定，存疑。

三十三、"我之论"的意思：上师传承与得法之处（第 924–928 句）

བདག་གི་གཞུང་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། །
མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་ཟབ་མོའི་དོན་ལ་མོས་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པའི་སློབ་མའི་རྒྱུད་གཟུང་བའི་ཕྱིར།
བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་འགྲེལ་པ་བསྟན་པ་སྟེ།
འདི་ལྟར་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་གང་དུ་མི་གནས་པར་སྟོན་པའི་གཞུང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ནགས་ཚལ་དུ་དཔལ་རི་ཁྲོད་རྡོ་རྗེའི་ཞལ་སྔ་ནས།
བདག་གིས་རྙེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །

所说的"我之论"，是为了摄受未来对甚深之义有信解、具足缘分的弟子相续，而显示上师传承的解释。也就是说："这部在胜义中开示一切法都不住于任何处的论，是我在南方的森林中，从吉祥夏瓦日金刚的座前得到的。"——这就是它的意思。

【按】"夏瓦日金刚"（རི་ཁྲོད་རྡོ་རྗེ，梵 Śavaravajra），即夏瓦日巴（萨惹哈的弟子），相传梅纪巴曾到南方师从夏瓦日巴，得大手印口诀。这与作者"阿瓦都底巴"即梅纪巴的说法相合，但本篇没有直接说明，存疑。

三十四、结尾偈颂之二：无偏地看一切教法（第 929–938 句）

འདིར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ།
འདྲེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དུས་གསུམ་བསྟན་པ་ནི། །
དོན་དམ་གཉིས་མེད་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཉིད་དེ། །
ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་པས། །
ཕྱོགས་རིས་མེད་པར་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དུ་ལྟོས། །
རིགས་པའི་གཟེར་ལྡན་བསྟན་བཅོས་བཟང་པོར་ལྟོས། །
ཡིད་ཆེས་མན་ངག་གྲུབ་པའི་གཞུང་དུ་ལྟོས། །
དེ་དག་རྣམས་ནི་བལྟ་བར་མི་ནུས་པས། །
བརྒྱུད་པའི་གདམས་ངག་སྙིང་པོ་འདི་ལ་ལྟོས། །
ཞེས་སོ། །

这里有偈颂说：诸导师所开示的三时［之法］，就是胜义无二的菩提心；能仁的一切教法都是一味，所以要无偏地看三藏；要看具有正理之钉的善论；要看可信的口诀与成就者的论典；如果那些都无力去看，就看这传承口诀的心要吧。——这样说。

三十五、真实口诀要隐藏，只传给堪受之人（第 939–953 句）

ཡང་དག་པའི་མན་ངག་སྦ་བ་དང་།
གཏད་པའི་གནས་ཀྱང་འདི་ལྟར་གཞུང་ལས།
ཐ་སྙད་ཚིག་གི་ང་རྒྱལ་གྱིས། །
བླ་མ་མི་བསྟེན་བསྙེན་བཀུར་མེད། །
དམན་པའི་ལྟ་བ་ལ་མོས་ཏེ། །
སྦས་གསུམ་ལྟ་ཞེན་མི་གཏོང་ཞིང་། །
མཐར་ཐུག་དོན་ལ་མི་སྨོས་ཏེ། །
རིགས་པ་གཙོར་བྱེད་ཤེས་རབ་ཀྱིས། །
མཐར་ཐུག་ཟབ་མོ་སུན་འབྱིན་པ། །
དེ་ལ་འདི་ཉིད་བསྟན་མི་བྱ། །

真实口诀的隐藏与所传之处，论中也这样说："以名言言词的我慢，不依止上师，不承事［上师］；信解下劣之见，不舍弃三种隐藏的见执，不提究竟之义；以理为主的智慧，破斥究竟的甚深——对这样的人，不应开示这个。"

གང་ཞིག་བླ་མ་བསྙེན་བཀུར་ཞིང་། །
ཐམས་ཅད་སྟོང་པས་མི་སྐྲག་བཟོད། །
མཐར་ཐུག་དོན་ལ་དད་མོས་ལ། །
དེ་ལ་བླ་མའི་དྲིན་སྦྱིན་བྱ། །
ཞེས་གསུངས་སོ། །

"凡是承事上师，对一切皆空不怖畏而能安忍，对究竟之义有信解的人，对他，就应施予上师的恩惠［即传授此法］。"——这样说。

【按】"三种隐藏的见执"（སྦས་གསུམ་ལྟ་ཞེན），所指不明，存疑。

三十六、全篇总结与跋文（第 954–964 句）

འདིར་དོན་ཉེ་བར་བསྡུ་ན། །
མདོར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་མ་སྐྱེས་པ་དང་། །
ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། །
སྒྲུབ་ཐབས་ནི།
དེའི་དོན་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྟོགས་ཤིང་འདྲིས་པའོ། །
ཐོབ་པ་ནི་གདེང་དུ་གྱུར་པས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་གོ། །

这里总摄其义：总之，一切法的自性，就是无生与一切平等；修法，就是无颠倒地证悟并熟习它的义理；获得，就是成为把握而不再退转。

དེ་ལྟར་མི་གནས་སེང་གེའི་དོན། །
འགྲོ་བ་གང་གིས་ཤེས་གྱུར་པ། །
ལོག་ལྟའི་གླང་པོ་མྱུར་བཅོམ་སྟེ། །
རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག །

这样，凡是了知无住狮子之义的众生，就能迅速摧毁邪见的大象，在解脱道上不再退转。

ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་མི་གནས་པར་སྟོན་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་དཔལ་ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཞབས་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།།

《显示一切法极无住之真如半颂释》，吉祥阿瓦都底足所作，圆满。

【按】"自性、修法、获得"三者，回应全篇开头第二节所说的纲领。"阿瓦都底足"（ཨ་ཝ་དྷཱུ་ཏཱིའི་ཞབས），一般认为即梅纪巴（Maitrīpa）的别名阿瓦都底巴（Avadhūtipa），但也有同名的其他成就者，存疑。本篇没有译者跋语。